thumb|Foto van de poort genomen voor 1876. thumb|De poort op een afbeelding uit 1780. thumb|Kaart met alle (voormalige) poorten van de stad. De Hogewoerdsbinnenpoort is als nummer 6 genummerd (oostzijde stad). De Hogewoerdsbinnenpoort is een voormalige stadspoort in de Nederlandse stad Leiden. Deze stadspoort bevond zich ten westen van de Hogewoerdsbuitenpoort. De poort werd in 1669 gebouwd op de plaats van de tijdelijke oplossing, twee kolommen met deuren ertussen, uit 1659. In 1876 werd de poort afgebroken.
Ontstaan De geschiedenis van de Hogewoerdsbinnenpoort hangt nauw samen met de uitbreiding van Leiden in de zeventiende eeuw. In 1659 werd de stad aan de oostzijde vergroot. Daardoor kwam de bestaande Hogewoerdspoort binnen de nieuwe stadsgrenzen te liggen en verloor deze haar functie als toegangspoort. De oude poort werd afgebroken en aan de nieuwe stadsrand opnieuw opgebouwd als buitenpoort. Aan de stadszijde werd aanvankelijk volstaan met een eenvoudige tijdelijke doorgang bestaande uit twee stenen kolommen met daartussen deuren.
Deze voorlopige oplossing bleek onvoldoende voor een stad die in de Gouden Eeuw sterk groeide. Daarom werd in 1669 een nieuwe monumentale binnenpoort gebouwd. De poort werd ontworpen door de Leidse stadsbouwmeester Willem van der Helm, die in dezelfde periode verantwoordelijk was voor meerdere Leidse stadspoorten, waaronder de Morspoort en de Zijlpoort.
Architectuur De Hogewoerdsbinnenpoort behoorde tot de reeks representatieve stadspoorten die Leiden in de tweede helft van de zeventiende eeuw liet bouwen. Naast een militaire functie had de poort ook een symbolische betekenis. Bezoekers die vanuit de richting Gouda of de Rijnstreek naderden, werden hier ontvangen door een monumentaal bouwwerk dat de welvaart en het aanzien van de stad moest uitstralen.
Functie De Hogewoerdsbinnenpoort vormde samen met de meer oostelijk gelegen Hogewoerdsbuitenpoort een dubbel poortsysteem. Reizigers, handelaren en vee moesten deze toegang passeren om de stad binnen te komen. Zoals bij veel Nederlandse vestingsteden werden de poorten 's nachts gesloten. Daarmee vervulden zij zowel een defensieve als een controlerende functie. Via de poort kon toezicht worden gehouden op personen en goederen die de stad binnenkwamen.
Gedurende de zeventiende en achttiende eeuw bleef de poort een belangrijk onderdeel van het Leidse vestingstelsel. Naarmate de militaire betekenis van stadsomwallingen afnam, kreeg de poort echter vooral een verkeers- en representatiefunctie.
Sloop In de negentiende eeuw veranderde de kijk op stadspoorten ingrijpend. Veel poorten werden beschouwd als hinderlijke obstakels voor het toenemende verkeer en de verdere uitbreiding van de stad. Leiden volgde hierin een landelijke trend. Verschillende historische poorten verdwenen, waaronder de Marepoort, Koepoort en Rijnsburgerpoort.
De Hogewoerdsbinnenpoort werd in 1876 afgebroken. De bijbehorende buitenpoort was reeds eerder verdwenen. Daarmee kwam een einde aan meer dan twee eeuwen aanwezigheid van een van de markantste toegangen tot de stad.
Zie ook Lijst van stadspoorten van Leiden
Categorie:Poort in Leiden Categorie:Voormalig bouwwerk in Leiden