De Grote Vermaning is het kerkgebouw (ook wel; Vermaning) van de doopsgezinden in het centrum van Haarlem. De kerk uit 1683 bevindt zich tussen de Grote Houtstraat, de Peuzelaarsteeg en de Frankestraat.
Tussen 1872 en 1908 was Jeronimo de Vries de predikant van de Grote Vermaning, van 1884 tot 1900 naast Jacobus Craandijk. Sinds 2014 is dominee Alex Noord de vaste predikant & sinds 2026 ook Daniel Serrano-Bernal, om de week is er dienst in de Grote Vermaning. De andere weken is er dienst in de Kleine Vermaning in Heemstede.
Bouw De kerk van de Doopsgezinde gemeente Haarlem is gebouwd in 1683 in Hollands classicistische stijl, de kerk heeft in elke hoek een ingang. Oorspronkelijk waren deze kerkingangen slechts via twee smalle steegjes in de Peuzelaarsteeg te bereiken. in 1717 werd een poort gebouwd in de Frankestraat. Naarmate de 18e eeuw vorderde kregen de Doopsgezinden in Haarlem steeds meer aanzien en in 1757 vond een aantal welgestelde leden, waaronder Pieter Teyler van der Hulst, dat het tijd was voor een deftigere toegang. Zij bekostigde de bouw van een grote en voor de doperse begrippen opvallende poort in de Grote Houtstraat. Sinds 2008 is deze toegang in gebruik als expositieruimte 'De Gang'.
Interieur De inrichting van de kerk zelf is altijd eenvoudig en sober gebleven, naar Doopsgezinde traditie. Wie de architect is geweest is niet met zekerheid te zeggen. Echter zijn er in het archief tekeningen gevonden die ondertekend zijn door de katholieke Haarlemse schilder Jan de bray. Daarom word hij gezien als de meest waarschijnlijke architect.
De huidige preekstoel dateert van 1891. De oorspronkelijke stoel bevond zich hoger en was bereikbaar met een draaitrap. Toenmalig predikant Jeronimo de Vries had echter hoogtevrees en op zijn verzoek is de stoel vervangen door de huidige. De banken in de kerk waren bestemd voor de mannelijke leden, de vrouwen zaten op de stoelen in het midden.
Het huidige orgel is gebouwd door de orgelbouwers Ahrend en Brunzema en in 1968 geplaatst. Het werd in januari 1969 ingewijd met een orgelconcert door Wim Dalm. De elektronische kroonluchter in ontworpen door architect A.W. Weismann in 1912 en was toen al elektrisch. Boven de galerijen hangen kleine versies van de kroonluchter. In hetzelfde jaar werden de glas-in-loodramen met leliemotief geplaatst.
De heerenkamer is gebouwd in Jugendstil, ontworpen door architect J.A.G. van der steur. De ruimte werd en wordt gebruikt door de kerkenraad.
De dameskamer uit 1902 is gebouwd in Jugendstil en Amsterdamse school. De dameskamer is oorspronkelijk bedoeld voor het college van Diaconessen, dat bestond sinds 1748 uit zes dames, vanaf 1810 uit vijf. De diaconessen waren verantwoordelijk voor liefdadigheidstaken, zoals schoonmaak van de kerk en het ondersteunen van het armenhuis. Diacones was een officiële functie binnen de doopsgezinde gemeenten. Al in 1632 werd opgetekend om naast diakenen ook diaconessen te benoemen. In Haarlem worden diaconessen nog steeds door de kerkenraad benoemd. In 1962 werd het college van Diakenen opgeheven, maar het college van Diaconessen bleef. De aandacht verschoof naar ouderenzorg binnen de gemeente. Tot op de dag van vandaag zetten de diaconessen zich in voor het organiseren van activiteiten en het afleggen van bezoeken.
De bibliotheek werd origineel gebouwd als kerkenraadskamer in 1843. Het interieur was neo-gotisch. 1902 verhuisde de kerkenraad naar de Heerenkamer en werd de oude kerkenraadskamer (Tegenwoordig ook wel Anneken Ogierskamer genoemd) verbouwd tot een catechisatiekamer. In 1992 is de kamer in gebruik genomen als bibliotheek. Achter een van de deuren in de bibliotheek bevindt zich een kluiskamer.
Geschiedenis In de 16e eeuw is het de tijd van de reformatie, waar ook de doopsgezinde onderdeel van waren. De doopsgezinde wilden Jezus radicaal navolgen, kritisch zijn en onafhankelijk van de overheid. En ze wezen de kinderdoop af en doen aan volwassendoop. Doopsgezinde werden in de 16e eeuw stevig vervolgd. Ongeveer 2000 doopsgezinden vonden de dood, waar onder Anneken Ogiers. In de martelaersspiegel staan de namen van doopsgezinden en andere christenen die zijn vervolgd. Rond 1670 kreeg Jan de Braij als architect opdracht van de Vlaams-Waterlandse Gemeente op een doopsgezinde kerk te bouwen in Haarlem. In de 17e eeuw werden de doopsgezinde gedoogd, ze mochten hun geloof volgen en vieren, maar verscholen en niet openbaar. Daarom werd de kerk gebouwd als schuilkerk, verborgen achter de huizen, en zonder toren. Zodat de kerk niet te zien is vanaf de openbare weg.
In 1634 richtte de doopsgezinde het eerste doopsgezinde weeshuis in Haarlem op. Dit weeshuis is meerdere keren verhuisd en is gebruikt tot 1962. Het bestuur van het weeshuis opende in 1930 een bejaardentehuis voor doopsgezinde ouderen, genaamd Spaar en Hout.
Vanaf 1990 is er aan de peuzelaarsteeg, naast het kerkcomplex, een jongerenhuis gevestigd, genaamd 'Sneel'. Het jongerenhuis is bedoeld voor jongeren, zowel van de kerk als daarbuiten om een keer per week samen te komen.
In 2008 werd naast de Gang aan de Grote Houtstraat, de wereld van Jansje gevestigd als cadeauwinkel en horecagelegenheid, vernoemd naar Jansje Steenbergen van Goor, Gelijktijdig werd de gang een fotogalerie genaamd 'De Gang'.
In 2023 werd aan de Frankestraat 18A De Poort gebouwd, dit is de voormalige ingang van het kerkgebouw, nu is er in De Poort een tijdlijn te zien van verschillende prominente doopsgezinde uit de geschiedenis, ter gelegenheid van het 500 jarig bestaan van het dopersdom.
Doopsgezind Haarlem heeft twee kerkgebouwen: De Grote Vermaning, in Haarlem De Kleine Vermaning in Heemstede
Trivia
De serie 'Grand Hotel aan Zee' is deels opgenomen in de Grote Vermaning De Doopsgezinde gemeente Haarlem heeft, ongeveer 203 leden, 41 'vrienden' en 81 belangstellende. Er zijn 2 keer per maand theatrale rondleidingen door het kerkcomplex
Zie ook
Doopsgezind Weeshuis (Haarlem) Lijst van Doopsgezinde kerken in Nederland
Externe link Doopsgezind Haarlem De wereld van Jansje
Categorie:Protestants kerkgebouw in Haarlem Categorie:Rijksmonument in Haarlem Haarlem