thumb|Een simpele 19e-eeuwse kwispedoor, gemaakt in de VS Een kwispedoor is een ouderwetse spuwpot of een bak om in te spugen, bedoeld om een overvloed aan speeksel en slijm uit de mond in op te vangen. In de gezondheidszorg wordt een dergelijk bakje nog wel gebruikt om in te spuwen, maar wordt dan sputumbakje of -potje genoemd.

Herkomst van het woord Kwispedoor is afgeleid van het Portugese woord 'cuspidor', dat spuwpot betekent. Via de VOC kwam de gewoonte om een pot voor spugen te gebruiken en het woord voor zo'n pot naar Nederland. Een deel van Indië was vóór de verovering door Nederland in handen van de Portugezen - de zeelui en handelaren namen de 'cuspidor' van hen over.

Kenmerken en gebruik

Over het algemeen had een kwispedoor een zelfde grondvorm, namelijk een bolvormig uitgevoerd laag vaasje met een ruime schuins toelopende bovenrand. De voorwerpen waren meestal van (versierd) aardewerk (foto boven), koper (foto onder) of email voor het gebruik in huis. Vroeger stonden er ook kwispedoors in bars (vaak met zand gevuld), zodat mensen die pruimtabak gebruikten, er hun 'fluimen' in kwijt konden. Ook bijtend tabakssap kon er in uitgespuugd worden. Een bijkomend voordeel was dat de tabaksspuwers zo geen vlekken maakten op de vloer. Het uitgespuugde sap had namelijk de eigenschap dat het lelijke bruine vlekken maakte. Kwispedoors waren ook vrij gebruikelijk in de huiskamer in de periode dat men nog weinig bezwaar had tegen spuwen in het openbaar. Als men binnenskamers wilde spuwen, deed men dat in een kwispedoor. Volgens het volksgeloof zou spugen helpen om de duivel te verjagen.Lorie, P. (1992). Volksgeloof. Rijswijk: Uitgeverij Elmar B.V.

Mijnbouw Voorheen werden spuugbekkens ook gebruikt in de mijnbouw. Lijders aan stoflongen konden daarheen hoesten en spuwen.

Huidig gebruik thumb|left|Spuugbak gebruikt bij het wijnproeven In de moderne tijd worden spuugbakken gebruikt door bijvoorbeeld wijnproevers, koffie- en theeproevers. Zij slikken bij het proeven van wijn de slok namelijk niet door, maar spuwen deze uit, en gebruiken daarvoor een moderne vorm van de kwispedoor, gemaakt van roestvast staal.

Tandheelkundige praktijk (spittoon) miniatuur|Een tandartsenstoel met een wit spuugbekken uit de jaren 40 van de twintigste eeuw In de tandheelkundige praktijk worden kleine, meestal ronde porseleinen bekkens gebruikt, met een afzuiging en spoelinstallatie. Patiënten kunnen hierin spuwen tijdens een behandeling. Ook zal daarin weleens gebraakt worden, omdat sommige patiënten gevoelig zijn voor de aanraking van het verhemelte of de tong. Deze worden in het Engels ook wel spittoon genoemd.

Zie ook Spuugbekken

Categorie:Tabak Categorie:Sanitair