Jacobus Johannes Bos

Jacobus Johannes Bos (Utrecht, 20 juni 1817 - Amersfoort, 1 maart 1913) was een Nederlandse predikant en geschiedschrijver.

Hervormd predikant te Soest J.J. Bos studeerde in 1840 af als theoloog: hij werd “Candidaat tot de H Dienst” in Overijssel op 6 mei 1840.van den Breemer 1983, p. 4

Op 23 september 1847 trouwde hij met Maria van Piekeren, eveneens geboren te Utrecht (20 dec. 1818). Kort daarna, op 24 oktober 1847 werd hij bevestigd tot predikant te Soest door de hervormde gemeente aldaardominees in Soest (hervormde gemeente) volgens dominees.nl. Gearchiveerd op 12 augustus 2023.. Bos zou zijn gehele werkzame leven dominee in Soest blijven. Op 30 oktober 1892 ging hij met emeritaat.

In 1851 begon hij met de catechisatie in Soesterberg, in die tijd een kleine en geïsoleerde gemeenschap op de Utrechtse Heuvelrug. Vanaf 1855 beijverde hij zich voor de stichting van een hervormde gemeente aldaar. In 1860 werd er de eerste predikant beroepen.dominees in Soesterberg volgens dominees.nl. Gearchiveerd op 12 augustus 2023. In 1853 preekte ds. Bos op de hei van kamp Zeist in tegenwoordigheid van koning Willem III over 'Geeft den Keizer wat des Keizers is, en Gode wat des Godes is' (Mattheus 22 : 21).

Armenzorg Ds. Bos was lid van de Commissie van Weldadigheid, ingesteld door prinses Anna Paulowna, de echtgenote van koning Willem II. De commissie was belast met de armenzorg in Soest, en werkte samen met de kerkelijke armenzorg. Volgens zijn eigen opgave werd Bos rond 1860 benoemd tot secretaris. Geheel zonder moeilijkheden verliep zijn lidmaatschap van de commissie niet. Spanningen tussen vertegenwoordigers van het protestantse en katholieke volksdeel bepaalden de agenda. Pastoor Steenhoff stapte uit de commissie en enige tijd later ook Bos. Bos keerde echter in 1880 terug als voorzitter en penningmeester. Tot zijn emeritaat in 1892 zou hij die dubbelfunctie blijven uitoefenen.

Geschiedschrijver Zijn werk als predikant nam, zoals hij zelf schrijft, al zijn vrije tijd in beslag. Hij maakte tijdens zijn predikantenbestaan al wel veel aantekeningen over zaken die betrekking hadden op de geschiedenis van Soest. Toen hij op 1 november 1892 met emeritaat ging, begon hij met het systematiseren en verwerken van al die aantekeningen. Vanaf 1900 werkte hij een manuscript uit, dat uiteindelijk 500 volgeschreven pagina's telde, gerangschikt in 32 hoofdstukken.

Het manuscript draagt de titel

Het manuscript beschrijft de geschiedenis van Soest en Soesterberg vanaf de prehistorie. Er wordt uitgebreid aandacht in geschonken aan eigentijdse godsdienstige kwesties en de negentiende-eeuwse bestaansmiddelen en buitenplaatsen. Hier en daar heeft het werk autobiografische trekken.De biografische aantekeningen in van den Breemer 1983 zijn (mede) gebaseerd op het eigen manuscript van ds. J.J. Bos. Ds. Bos maakte gebruik van uiteenlopende bronnen, zoals middeleeuwse kronieken, eigentijdse historische tijdschriften en veldwaarnemingen (bijvoorbeeld van grafheuvels en buitenplaatsen). Daarnaast maakte hij gebruik van stukken uit de archieven van het gemeentebestuur, en van de Commissie van Weldadigheid.

Veel van zijn opvattingen over de oudste geschiedenis zijn achterhaald, maar zijn werk biedt een schat aan informatie uit de eerste hand over de negentiende eeuw.

Na enige omzwervingen bevindt het manuscript zich thans in het archief van de gemeente.

Onderscheidingen Op 6 december 1892, kort nadat hij met emeritaat ging, werd J.J. Bos benoemd tot Ridder in de Orde van Oranje-Nassau.

In Soest is in 1931 een straat naar Ds. J.J. Bos genoemd: de Bosstraat.

Bibliografie 1842: Het huisgezin van Bethanië : een dichtstuk. Utrecht.vermelding in worldcat.org. 1853: Geef den keizer wat des keizers is, en Gode wat des Godes is. Toespraak bij de godsdienstoefening der Hervormden, in het Kamp te Soesterberg, op den 4den September 1853. Amersfoort : Joh. van Wermeskerken.vermelding in worldcat.org; zie ook Reichgelt 1998, p. 49. Gearchiveerd op 6 mei 2016. 1860: Het Koningrijk Gods is binnen u. Leerrede over Luc. 17 : 21b. Uitgegeven bij de eerste godsdienst-oefening der Hervormde Gemeente te Soesterberg, op 29 januari 1860. Amsterdam.Reichgelt 1998, p. 49. 1865: De dood der Koningin-Moeder. Leerrede over Handd. 19 : 37a; uitgesproken bij de Hervormde Gemeente te Soest, op 5 maart 1865.vermelding in worldcat.org; zie ook Reichgelt 1998, p. 49. 1904: 'De kloosters Mariënburgh en Mariënhof, te Soest, Prov. Utrecht', in: Nederlands Archief voor Kerkgeschiedenis. Nieuwe serie III, 195 - 219. 's-Gravenhage. 1907: Soest. Dorp in de provincie Utrecht. Het (indertijd) niet gepubliceerd manuscript. 1984: 'Nederduitsch-Hervormde Gemeente'. deelpublicatie uit “het manuscript van 1907” van Bos. Deel 1 in de reeks “Uit de geschiedenis van Soest”. Soest : Historische Vereniging Soest. 61 p.

Gepubliceerde delen van “het manuscript van 1907” in Van Zoys tot Soest In Van Zoys tot Soest, het tijdschrift van de historische vereniging 'Soest-Soesterberg' zijn een aantal delen van “het manuscript” van ds. Bos over de geschiedenis van Soest gepubliceerd. Deze teksten zijn vooral daarom zo interessant, omdat ze veel verwijzingen naar negentiende-eeuwse (en oudere) bronnen bevatten, en daar vaak grote delen uit citeren. De teksten zijn (nagenoeg) allemaal online te raadplegen via sabine.nu: 1983: Inleiding, gepubliceerd onder de titel 'Dominee Jacobus Johannes Bos'. In: 4e jrg. (1982/83) nr. 1, p. 3 – 6pdf online (geraadpleegd 2014-09-24) 1984: 'Wegen en straatverlichting'. In: 4e jrg. (1982/83) nr. 4, p. 2 – 13pdf online (geraadpleegd 2014-09-24). Gearchiveerd op 14 augustus 2022. 1985: 'Germaansche grafheuvels'. In: 6e jrg. (1985/86) nr. 1, p. 3 – 6pdf online (geraadpleegd 2014-09-24) . Gearchiveerd op 14 augustus 2022. 1985: 'Het Wittemans-Veentje'. In: 6e jrg. (1985/86) nr. 1, p. 6 – 7pdf online (geraadpleegd 2014-09-24). Gearchiveerd op 14 augustus 2022. 1985: 'Buitenplaats Middelwijk'. In: 6e jrg. (1985/86), nr. 3, p. 12 – 15pdf online (geraadpleegd 2014-10-01) 1986: 'Landgoed “Pijnenburg”'. In: 6e jrg. (1985/86) nr. 4, p. 13 – 17pdf online (geraadpleegd 2014-09-25) 1986: 'Huize “Schoonoord” (Witsenburg, Villa Colenso)'. In: 7e jrg. (1986/87) nr. 1, p. 13 – 15pdf online (geraadpleegd 2014-09-25). Gearchiveerd op 14 augustus 2022. 1986: 'Hamelenberg (Bartolotti-Vosseveld)'. In: 7e jrg. (1986/87) nr. 3, p. 12 – 16pdf online (geraadpleegd 2014-09-25) 1987: 'De predikantswoning in de Kerkebuurt'. In: 7e jrg. (1986/87) nr. 4, p. 12 – 15pdf online (geraadpleegd 2014-09-25). Gearchiveerd op 14 augustus 2022. 1987: 'Naam en oudheid van Soest'. In: 8e jrg. (1987/88) nr. 3, p. 5 – 8pdf online (geraadpleegd 2014-09-25) 1988: 'Bevolking van Soest'. In: 8e jrg. (1987/88) nr. 4, p. 19pdf online (geraadpleegd 2014-09-24) 1988-1989: 'Wateren in Soest'. In: 9e jrg. (1988/89) nr. 1, p. 15 – 20; nr. 3, p. 17 – 21; 10e jrg. (1989/90) nr. 2, p. 17 – 20; nr. 3, p. 8 – 13pdf's online (geraadpleegd 2014-09-25) 1989: 'Scholen te Soest en Soesterberg'. In: 10e jrg. (1989/90) nr. 1, p. 7 – 13pdf online (geraadpleegd 2014-09-25) 1990 -1992: 'Middelen van bestaan in Soest'. In: 11e jrg. (1990/91) nr. 1, p. 7-13; nr. 2, p. 12 – 20; nr. 3, p. 18 – 20; nr. 4, p. 17 – 19, 21 – 23; 12e jrg. nr. 2, p. 17 – 20; nr. 3, p. 18 – 20; nr. 4, p. 10 – 11pdf's online (geraadpleegd 2014-09-24; 11e jrg. nr. 1, p. 13 niet gescand). Gearchiveerd op 6 februari 2023. 1992: 'Hengestschote, Fornheze, Mokoroth en Widock'. In: 13e jrg. (1992/93) nr. 2, p. 1 – 5pdf online (geraadpleegd 2014-09-24) 1992: 'Roomsch-Catholieke gemeente'. In: 13e jrg. (1992/93) nr. 2, p. 14 – 19pdf online (geraadpleegd 2014-09-24). Gearchiveerd op 14 augustus 2022. 1993: 'Het klooster “Mariënburgh”'. In: 14e jrg. (1993/94) nr. 2, p. 17 – 21pdf online (geraadpleegd 2014-09-24) 1993-1994: 'Het klooster “Mariënhof” in de Birckt'. In: 14e jrg. (1993/94) nr. 3, p. 16 – 21; nr. 4, p. 11 – 13; 15e jrg. (1994/1995) nr. 1, p. 21 -24; nr. 2, p. 6 – 13pdf online (geraadpleegd 2014-09-24). Let op: rectificatie 14e jrg. nr. 4, p. 10: laatste vier regels van pag. 17, de gehele pag. 18 en 31 regels van pag. 19 lezen na de rest van pag. 19, 20 en 21. De delen III en IV zijn (nog) niet gedigitaliseerd. 1994: 'De Paltz'. In: 15e jrg. (1994/95) nr. 3, p. 14 – 15pdf online (geraadpleegd 2014-09-24). Gearchiveerd op 14 augustus 2022. 1994: 'Bleyendaal'. In: 15e jrg. (1994/95) nr. 3, p. 16 – 22pdf online (geraadpleegd 2014-09-24) 1995: 'De Oude Tempel en De Tempel'. In: 16e jrg. (1995/96) nr. 1, p. 17 – 19pdf online (geraadpleegd 2014-09-24). Gearchiveerd op 14 augustus 2022. 1995: 'De Groote (Oude) Melm en de Kleine Melm'. In: 16e jrg. (1995/96) nr. 3, p. 5 – 9pdf online (geraadpleegd 2014-09-24). Gearchiveerd op 14 augustus 2022. 1996: 'De Lazarusberg'. In: 16e jrg. (1995/96) nr. 4, p. 21 – 23 (en nog een keer in: 17e jrg. (1996/97) nr. 3, p. 7 – 8)pdf online (geraadpleegd 2014-09-24) 1996: 17e jrg. (1996/97) nr. 1, p. 13 – 18: 'Legerplaats te Soesterberg'pdf online (geraadpleegd 2014-09-24). Gearchiveerd op 14 augustus 2022. 1996: 'Tuinenburg, Becks, Baeck, Enghendaal'. In: 17e jrg. (1996/97) nr. 2, p. 10 – 11pdf online (geraadpleegd 2014-09-24)

Categorie:Nederlands predikant Categorie:Nederlands historicus