miniatuur|Alsemgeestlaan met de contouren van de voormalige buitenplaats Alsemgeest was een hofstede aan de Maasdijk, net buiten de Zuid-Hollandse plaats 's-Gravenzande in het Westland. Het was in de 17e en 18e eeuw de grootste van de veertien buitenplaatsen die 's-Gravenzande rijk was. Het landgoed werd in de loop van de eeuwen opgesplitst en verkocht. Heden resteert hiervan nog een pand; en is er ter plaatse van haar voormalige oprijlaan een straat genaamd Alsemgeestlaan.

Locatie en beschrijving Alsemgeest bevond zich in het Westland, ten zuidoosten van ’s-Gravenzande en op korte afstand van ’s-Gravenhage. De buitenplaats lag boven de polder 't Nieuwland, ten noorden van de Maasdijk.

In de verkoopadvertenties van omstreeks 1730 werd Alsemgeest beschreven als een omvangrijke en winstgevende hofstede. Het land omvatte een monumentaal herenhuis met op de begane grond acht ruime vertrekken, daarnaast twee kelderkamers en twee keukens. Er waren diverse bijgebouwen en voorzieningen, waaronder stalling voor zes paarden, een koetshuis, wagenhuis, vishuis en een ruime tuinmanswoning. Het landgoed had daarnaast een aangelegd en parkachtig karakter. Er waren boomgaarden en moestuinen, visrijke vijvers, beukenhagen, sterrenbossen, een bogengang en meerdere paden en lanen met opgaande beuken, essen en iepen. Voor het huis lag een groot voorplein, waarop zeven verschillende lanen uitkwamen. Een van die lanen was meer dan 170 roeden lang en lag recht voor het huis. De eigenlijke plantage had een vierkante aanleg van ongeveer 20 morgen en was rondom omgeven door een brede gracht van circa twintig voet breed. Daarnaast behoorden nog ongeveer 27 morgen weide- en bouwland tot het goed, die afzonderlijk werden verhuurd, evenals circa 3 morgen met hakhout van els, aansluitend aan en rondom de plantage. In totaal besloeg Alsemgeest daarmee ongeveer 50 morgen.Advertentie, 's Gravenhaegse Courant, 6 juni 1729 en 26 maart 1731

Geschiedenis miniatuur|Een pand in 1566, gelegen aan de Maasdijk. Rechts (het noorden) was toegang tot de toenmalige Sluisweg. Op de plek waar later Alsemgeest zou verrijzen, bevond zich halverwege de zestiende eeuw slechts één woning: een huis op tien hont grond aan de Maasdijk, in de polder 't Nieuwland ten zuiden van ’s-Gravenzande en in het verlengde van de toenmalige Nieuwlantse Togt Sloot. In de jaren 1560 woonde hier de weduwe van Pieter Corneliszoon. Daarvoor zou Jacob Floriszoon er hebben gewoond. (1566), Kaartboek, p.10/30, met mogelijk later toegevoegde notities (1665), kaart van 't Nieuwland

In 1656 koopt Joris Leendertsz van Alsemgeest het terrein. Zijn naam beklijft: Johan Laurentius, een advocaat voor het Hof van Holland, koopt in 1669 het land bij de woning "Den Alsemgeest".

Vermelding op de kaart De naam Alsemgeest kwam voor op een kaart uit 1712 van Nicolaus Samuelis Cruquius.

In 1721 bestond het landgoed uit 49 morgen (bijna 40 hectare). Er was een groot huis, waar Adriaen Breur tot zijn overlijden in 1721 woonde. Hij was advocaat aan het Hof van Holland. Hij liet het landgoed na aan de Remonstrantse Kerk, die het in september 1721 verkocht aan Jan Pieter Ravens uit Den Haag. Hij werd dat jaar benoemd als verpachter van de tienden in het Westland. Omdat hij meerdere eigendommen had, woonde hij er niet.

Poging tot verkoop Ravens probeerde het landgoed te verkopen. Toen hij daarin niet in slaagde, probeerde hij het landgoed te verhuren. Ook dat lukte niet, althans niet in 1732, 1734 en 1735. Daarna besloot hij het landgoed te splitsen.

Een kaart van het Hoogheemraadschap van Delfland uit 1750 laat zien dat Alsemgeest sinds 1712 weinig veranderd was.Kaart van Delfland (1750)

Splitsing In 1762 verkocht Ravens geest- en weilanden voor 600 gulden aan Frederik Christoffel Willem Lodewijk graaf van Bylandt (1719-1789), die in Zandambacht reeds aangrenzende grond bezat. Hij diende als kolonel bij het 12de regiment van 1772 tot en met 1789.12de Regiment. Gearchiveerd op 19 februari 2020. Jan Pieter Ravens hield ongeveer een kwart van die grond.

In 1766 verkocht Ravens de hofstede en de woningen voor 18.000 gulden aan Gerlang Jan Doijs baron van der Does (1731-1810) uit Den Haag. Hij was met name heer van beide Noordwijken, Langeveld, en Offem. In 1744 studeerde hij in Leiden. Daarna werd hij raad in het Hof van Holland en president van de Rekenkamer. In 1797 werd het huis tevergeefs te koop aangeboden. In 1798 werd het op een veiling aangeboden maar in 1805 was het nog steeds niet verkocht. Sinds 1797 werd niet veel meer aan onderhoud van het landgoed gedaan en werden veel fruit- en laanbomen verkocht.

In 1815 is de grond en de naam Alsamgeest nog zichtbaar op de kaart.Alsamgeest op de kaart van 1815 – Via Topotijdreis

miniatuur|Cornelis Bastiaan Nederburgh (1790-1865)De volgende eigenaar was Mr Cornelis Bastiaan Nederburgh (1790-1865), die ook in Leiden had gestudeerd en die advocaat en later vrederechter in Naaldwijk was. Het huis was belast met een hypotheek van 20.000 en na zijn overlijden besloten zijn twee zonen het huis te verkopen. Er kwamen enkele huurders in en op 12 juli 1865 werd het huis voor 39.000 gulden verkocht. Hun moeder bleef er als huurder wonen.

Alsemgeestlaan In 1969 liep over het terrein van de toen niet langer bestaande buitenplaats een doodlopende naamloze laan tussen Maasdijk 27 en 29, waaraan meerdere tuinderswoningen stonden; enkele andere woningen waren toen nog in aanbouw. De laan liep door tot aan Heer en Geestvaart. De woningen waren administratief grotendeels genummerd onder Maasdijk, met een uitzondering onder Naaldwijkseweg. Omdat dit in de praktijk tot onduidelijkheid leidde, werd voorgesteld de laan een eigen straatnaam te geven. Aangezien het gebied door omwonenden Alsemgeest werd genoemd en op oude kaarten de naam Alsen voorkwam, kreeg de straat de naam Alsemgeestlaan.Straatnaamgeving no. 13: Toelichting op hernoeming van laan tot Alsemgeestlaan, gemeentestuk van 's Gravenzande, 18 augustus 1969

Alsemgeest vandaag Anno 2026 is de Alsemgeestlaan een verwijzing naar de voormalige buitenplaats; de weg was destijds hiervan de oprijlaan. De contouren van het landgoed zijn op de hedendaagse kaart nog herkenbaar in het thans met kassen volgebouwde gebied. Op Alsemgeestlaan 2 staat een pand uit 1600, wat het oudste object in de straat is. Het is onbekend of dat het deel uitmaakte van het oorspronkelijke herenhuis of dat het een boerderij of bijgebouw op het voormalige landgoed was.

Een haardplaat uit de schouw van het oorspronkelijke herenhuis bevindt zich in het Westlands Museum. 18e-eeuwse vergezichten De achttiende-eeuwse Aart Schouman heeft vanaf het huis van Alsemgeest meerdere landschapsgezichten gemaakt:

Bronnen en referenties

Categorie:Landgoed in Zuid-Holland