Laat hypogonadisme, ook wel andropauze of (in populairder taalgebruik) penopauze genoemd, verwijst naar klachten die samenhangen met een daling van het hormoon testosteron. Het testosterongehalte daalt bij mannen jaarlijks met ongeveer 0,4%. Bij mannen met reeds een laag testosterongehalte zal deze daling zich voornamelijk uiten in seksuele klachten. Daarnaast kunnen ook fysieke en psychologische klachten optreden. Naar schatting heeft 2,1% van de mannen tussen de 40 en 79 jaar hier last van en komt het vooral voor bij mannen met type 2 diabetes, metabool syndroom, obesitas, hart- en vaatziekten, COPD, nierziekten en kanker.

Symptomen Een te lage plasmaconcentratie van testosteron kan zowel op seksueel, fysiek als psychologisch vlak klachten veroorzaken.

Seksueel Op seksueel vlak zijn er vaak een aantal wijzigingen. De hoeveelheid sperma die wordt uitgestoten tijdens een orgasme vermindert. Mannen ouder dan 50 jaar ejaculeren gemiddeld twee tot drie milliliter sperma per keer, tegen mannen jonger dan 50 jaar gemiddeld drie tot vijf milliliter. Ook de hoeveelheid voorvocht vermindert, of het vocht verdwijnt helemaal. De contracties die tijdens het orgasme het zaad naar buiten stoten verliezen hun kracht, zodat het sperma eerder naar buiten sijpelt in plaats van spuit.

Andere veranderingen die kunnen optreden zijn: het langer duren eer er een erectie komt, minder stevige erecties, het sneller verdwijnen van een erectie na de zaadlozing en een langere tijd tussen opeenvolgende erecties.

Deze symptomen kondigen echter geenszins het einde van het seksueel functioneren van het lichaam aan, het gaat alleen wat minder soepel.

Fysiek Op fysiek vlak uit laat hypogonadisme zich voornamelijk als een afname van spiermassa en spierkracht, gepaard met een toename van lichaamsvet, in het bijzonder visceraal vet. Daarnaast kunnen mannen een verminderd vermogen ervaren om inspannende activiteiten uit te voeren, zoals lopen over langere afstanden, tillen van zware voorwerpen of deelnemen aan intensieve sport. Ook het buigen, knielen of hurken kan moeilijker worden. Op langere termijn vormt botverlies een belangrijk gevolg, met een verhoogd risico op osteoporose en fracturen. Vermoeidheid en een algemeen gevoel van lichamelijke futloosheid zijn eveneens regelmatig gerapporteerde klachten.

Psychologisch Sommige mannen ervaren naast de seksuele en fysieke klachten ook psychische klachten, zoals vermoeidheid, depressieve gevoelens, prikkelbaarheid en slaapstoornissen. Deze symptomen zijn echter weinig specifiek en overlappen sterk met het normale verouderingsproces of andere aandoeningen, wat de diagnose moeilijk maakt.

Pathofysiologie miniatuur|340x340px|De hypothalamus-hypofyse-gonade-as (HPG-as)

Leeftijd Verouderen hangt samen met een regelmatige afname van testosteron. Dit is deels te verklaren door een toename van extra- en intracellulair vet in de teelbal en een verminderde functie van de Leydigcellen, waardoor de teelballen minder testosteron kunnen produceren. Als compensatie op het gedaalde testosteron stijgt het luteïniserend hormoon (LH) om de productie van testosteron door de teelballen te stimuleren.

Chronische aandoeningen De invloed van chronische aandoeningen zoals diabetes mellitus, metabool syndroom en obesitas is complex. Hoewel metabole comorbiditeiten het risico op laat hypogonadisme sterk verhogen, is het exacte mechanisme niet bekend.

Vermoedelijk wordt de testosteronproductie negatief beïnvloed door de laaggradige systemische ontsteking die geassocieerd is met de meeste chronische aandoeningen. Dit ontstekingsproces wordt gekenmerkt door verhoogde circulerende cytokines, die de HPG-as op meerdere niveaus kunnen verstoren. Zowel de hypothalame GnRH-afgifte als de testiculaire testosteronsynthese blijken gevoelig voor de inhiberende werking van pro-inflammatoire cytokines zoals TNFα en IL-17. Een omgekeerde relatie tussen circulerende cytokines en testosteronspiegels werd ook klinisch vastgesteld, wat het belang van systemische ontsteking in de pathogenese van laat hypogonadisme verder ondersteunt.

Behandeling

Hormoontherapie miniatuur|Testosteron voor intramusculaire injectie ter behandeling van laat hypogonadisme Mannen met symptomatische hypogonadisme komen in aanmerking voor hormoontherapie met testosteron. Door het testosteron terug op een normaal niveau te brengen kan de erectiele functie verbeteren en het libido verhogen. Bij mannen met metabole comorbiditeiten zoals diabetes mellitus en obesitas blijft de verbetering echter beperkt. Behandeling met testosteron verbetert ook de spierkracht. Een beperkt aantal onderzoeken wijst ook op een beperkt anti-depressief effect.

Zie ook Menopauze Hypogonadisme

Externe links

Categorie:Endocrinologie