Josephus (Jos) Cornelius de Klerk (Merksem, 8 januari 1885 – Haarlem, 5 november 1969) was een Belgisch-Nederlands componist, muziekpedagoog, dirigent en fluitist, die in de Eerste Wereldoorlog van België naar Nederland is gevlucht. Hij is de vader van de componist en organist Albert de Klerk.
Levensloop Hij was zoon van schoenmaker Adriaan De Klerk en Maria Gertrudis Elst. Hijzelf was getrouwd met Ludovica Maria Melania (Louise) van der Velde. Hij liet zich op de grens van 1935/1936 naturaliseren.Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden, 1936, 1 januari 1936 De Klerk studeerde vanaf 1900 aan het Koninklijk Vlaams Conservatorium Antwerpen bij Theophile Anthoni (dwarsfluit), Henry Fontaine (zang), Ernest Van Dijck (opera) en bij Heinrich Zöllner (contrapunt en fuga). Verder was hij in enge contact met de operacomponist Jan Blockx. In Merksem richtte hij in 1902 de toneel- en letterkundige kring "De Nachtegaal" op.
Na zijn studies dirigeerde hij enkele Antwerpse muziekverenigingen, zoals de Sint-Bartholomeusharmonie (tweede dirigent) en het fanfareorkest van de Dam, een wijk in het Noorden van Antwerpen. In 1910 werd hij aangesteld als muziekleraar aan verschillende gemeentescholen.
In deze periode begon hij ook te componeren. Eerst schreef hij liederen en in de lente van 1914 begon hij met de opera Baas Gansendonck. Na het begin van de Eerste Wereldoorlog vluchtte hij met zijn gezin naar Nederland en vestigde zich in Haarlem. Daar werd hij dirigent van het kerkkoor aan de St. Josephkerk (1915-1932), waar Hendrik Andriessen tegelijkertijd organist was en met wie hij bevriend raakte. Verder kreeg hij een aanstelling als muziekleraar aan de Toonkunst Muziekschool (1916-1960) en hij werkte als muziekrecensent voor het Haarlems Dagblad (1916). Hij werd in Nederland genaturaliseerd. In 1918 was hij medeoprichter van de Nederlandse Klokkenspelvereniging en in 1919 voltooide hij zijn opera Baas Gansendonck naar het boek van Hendrik Conscience. Daarnaast schreef hij verschillende cantates over zowel Vlaamse als Nederlandse onderwerpen. Een hoogtepunt van zijn werk in Haarlem was zekerlijk de uitvoering van de Rubenscantate van Peter Benoit op de Haarlemse Grote Markt op 13 Juli 1936 met medewerking van naast alle Haarlemse zangverenigingen, de Haarlemse Orkest Vereniging, versterkt met blazers uit verschillende muziekkorpsen en de beiaard van de Grote of Sint-Bavokerk werd bespeeld door Staf Nees.
Jos de Klerk publiceerde een groot aantal artikelen over Nederlandse liederen en liedboeken en hij bracht heel wat gegevens aan het licht over het Haarlems muziekleven in de loop der tijden. Onder de titel Van Harmonie tot Philharmonie heeft hij de geschiedenis beschreven van het Noordhollands Philharmonisch Orkest vanaf de oprichting in 1813 tot 1963. Hij ontving de herdenkingsmedaille van de gemeente Merksem en werd benoemd tot ridder in de Orde van Oranje-Nassau. In 2022 werd zijn archief met muziekhandschriften en -uitgaves, correspondentie en programma's ondergebracht, in de Collecties Nederlands Muziek Instituut in het Haags Gemeentearchief.
Composities Werken voor orkest - Intrada, voor koperblazers en orkest
Werken voor harmonieorkest 1912: - Concertino, voor trompet en harmonieorkest - opgedragen aan: Jos. Vennix 1965: - Jubilo con Allegrezza, voor harmonieorkest
Missen en andere kerkmuziek 1922: - Missa in honorem San Francisci Assisiatis, voor driestemmig gemengd koor (STB) en orgel - Opgedragen aan de zusters Franciscanessen der Maria-school te Haarlem 1923: - Wij armen..., kerstzang voor zangstem en piano - tekst: Anton van de Velde 1924: - Geloovig liedeken aan den Heiland, voor zangstem en piano - tekst: Anton van de Velde 1928: - O quam suavis est (O hoe zoet is), voor gemengd koor 1928: - Vrede, motet voor gemengd koor - tekst: Dirck Raphaelsz. Camphuysen 1934: - Ecce sacerdos magnus, voor driestemmig mannenkoor en orgel 1940: - Kinder-kerstlied, voor zangstem en piano - tekst: Anton van de Velde - Heer Jesus heeft een hofken, voor driestemmig meisjeskoor, 2 violen, cello, 2 dwarsfluiten en piano - Missa in honorem Sancti Josephi, voor 2 zangstemmen en orgel - O wondenhart in As majeur, voor zangstem en piano - tekst: A. van Delft
Muziektheater Opera Voltooid in titel aktes première libretto 1914-1919 Baas Gansendonck 3 bedrijven 4 december 1919,Muziektheater in Vlaanderen op de internetpagina van de "Bibliotheek Koninklijk Conservatorium Antwerpen, Vlaamse Opera Willem Taeymans, naar het boek van Hendrik Conscience
Toneelmuziek 1926: - Lotje, prettig speel-verhaaltje in 3 delen - tekst: Anton van de Velde 1932: - Radèske - 'n kwajongensspel, in 3 bedrijven, 5 taferelen - tekst: Anton van de Velde 1935: - Eeuwfeest der Zusters Franciscanessen van Heijthuijsen, 1835-1935 : God zal er in voorzien, een klein volksch wisselspel voor leek en kloosterling - tekst: Anton van de Velde 1943: - Passio Christi - het spel van den heiligen kruisweg - tekst: Anton van de Velde 1944: - Sinte Lutgardis, lyrisch speeltje van gelovige stemming in vier delen - tekst: Anton van de Velde 1947: - Perle-Fine - 'n zonnige sproke met zang en dans voor de jonkheid (samen met: Albert de Klerk) - tekst: Anton van de Velde
Vocale muziek Cantates 1937: - Zo zong de Gouden Eeuw, cantate voor gemengd koor, orkest en beiaard 1945: - Herboren Holland, cantate - tekst: Jaap Moulijn - Aan Nederland, cantate voor solisten, koren en orkest - tekst: Johan de Maegt - Priester-cantate - Cantate pour la fête d'un prêtre, cantate voor bariton, vijfstemmig gemengd koor (STTBB) en orgel (In memoriam J.M.L. Keuller) - tekst: Chr. Mertz - Vlaanderens herwording, cantate
Werken voor koor 1918: - Aan Nederland, lied voor unisono koor en piano - tekst: Johan de Maegt 1928: - De conducteur, voor mannenkoor - tekst: Nicolaas Beets - opgedragen aan: Onderling Hulpbetoon's Mannenkoor te Zandvoort 1932: - Jan Lijmpot, voor kinderkoor - tekst: Pol de Mont - Lentezangen: nieuwe melodieën voor het lager onderwijs en kinderzangkoren 1932: - Hans en Grietje, voor kinderkoor - tekst: Anton van de Velde - Lentezangen: nieuwe melodieën voor het lager onderwijs en kinderzangkoren 1932: - Karmkindeke, voor kinderkoor - tekst: René de Clercq - Lentezangen: nieuwe melodieën voor het lager onderwijs en kinderzangkoren 1932: - Lente komt, voor kinderkoor - tekst: David Tomkins - Lentezangen : nieuwe melodieën voor het lager onderwijs en kinderzangkoren 1932: - O nacht, o blijde nacht, voor kinderkoor - tekst: Justus de Harduyn - Lentezangen: nieuwe melodieën voor het lager onderwijs en kinderzangkoren 1955: - Zingen, drie tweestemmige liederen voor de jeugd voor tweestemmig kinderkoor en piano Zingen - tekst: Marie Koenen Vlag in de wind - tekst: van de componist Wandellied - tekst: Pol de Mont 1957: - Die nachtegael vant cruyce, voor gelijke stemmen en piano - tekst: uit "Een devoot en profitelyck boecxken" - De Fluit van Pan, voor mannenkoor en dwarsfluit - Drang naar schoonheid, voor gemengd koor - Musica, een const uit gratie, vierluik - Volksliederen uit Bohemen, voor gemengd koor Boertje (Sedlák, sedlák) Zie ik u... (Kdyz te vidím, má panenko) Boer Jan (Sel sedlák) Wiegelied (Hajej, muj andilku) Neen, mijn beste Piet... (Este me nemás) - Weer 't paradijs, voor gemengd koor - tekst: Pol de Mont - Opgedragen aan de directeur, bestuur en leden van het Haarlemsch Gemengd Koor Polyhymnia
Liederen 1914: - Wiegelied in F majeur, voor zangstem en piano - tekst: Hélène Swarth 1916: - Het liedje van den IJzer-ring, voor middenstem en orkest (of piano) - tekst: Johan de Maegt 1918: - Aan Nederland, lied voor middenstem en piano - tekst: Johan de Maegt 1918: - Naar Bethlehem, lied voor lage- of middenstem met orgelbegeleiding (of orkest) - tekst: Chr. Mertz 1920: - O gulden hoofd, voor zangstem en piano - tekst: Guido Gezelle 1922: - Drie kleutertjes in G majeur, voor zangstem en piano - tekst: S. Maathuis-Ilcken 1929: - In 't kleine stalleken ... in As majeur, voor zangstem en piano - tekst: Anton van de Velde 1929: - Ons hoveken in As majeur, voor zangstem en piano - tekst: Anton van de Velde 1929: - Vlaamsch moederken in D majeur, voor zangstem en piano - tekst: Chr. Mertz 1944: - Kerstmis 1944, voor zangstem en piano - tekst: Jaap Moulijn - De vink, voor zangstem en piano - tekst: Lambrecht Lambrechts - Ik weet een huisje staan, voor zangstem en piano - tekst: Theodoor Sevens - Wie kan u ooit vergeten?, voor zangstem en piano
Kamermuziek 1912: - Concertino, voor trompet en piano 1953: - De rattenvanger van Hameln, voor dwarsfluit en piano - Intrada, duo voor 2 blaasinstrumenten - Kleine partita op oud-Nederlandse volksmotieven, voor 2 klarinetten (of 2 gelijke saxofoons)
Werken voor beiaard 1920: - Dansje
Publicaties Uit de schatkamer der Oud-Nederlandse polyphonie, Hilversum: Intern. Muziekuitg. "Harmonia-uitgave", 1949. 96 p. Nederlandse orgelpracht, Haarlem : Tjoenk Willink, 1961. 190 p. Van harmonie tot philharmonie - verleden en heden van het Noordhollands Philharmonisch Orkest 1813-1963, Haarlem: Gottmer, 1963. 71 p. - met illustraties door Lily van Cleeff Haarlems muziekleven in de loop der tijden, Haarlem: H.D. Tjeenk Willink, 1965. 365 p.; ook in Duitse vertaling: Das Musikleben in Haarlem im Lauf der Zeit samen met Karel Philippus Bernet Kempers, Marius Flothuis, Hendrik Andriessen, Willem Andriessen, A. B. M. Brans, Albert Goldberg, Guillaume Landré, Wouter Paap, Thomas Russell: Eduard van Beinum, Haarlem : J. H. Gottmer, (zonder datum), 116 p.
Bibliografie
Annalen van de opera gezelschappen in Nederland 1886-1995, Amsterdam: Den Uitgave van Theater Institute Nederland, 1996, 1276 p.
Wouter Paap: In Memoriam Jos de Klerk, in: Mens en melodie. 25 (1970), Nr. 1, pp. 19–21. Karel De Schrijver: Bibliografie der Belgische Toonkunstenaars sedert 1800, Leuven : Vlaamse Drukkerij, 1958, 152 p.
Externe links Biografie door zijn kleinzoon Rieks Swarte Biografie door Adeline Boeckaert op de internetpagina van het "Studiecentrum Vlaamse Muziek"
Deklerk, J Deklerk, J Deklerk, J Deklerk, J Categorie:Nederlands componist Categorie:Nederlands dirigent Categorie:Nederlands fluitist Categorie:Nederlands muziekpedagoog Categorie:20e-eeuws componist Categorie:Arrangeur Categorie:Muziek in Haarlem