Cornelis Loots (Amsterdam, gedoopt 11 juni 1764 - aldaar, 10 oktober 1834) was een Nederlands dichter.
Loots groeide op in een hervormd milieu en volgde betrekkelijk weinig onderwijs. Zelf had hij het liefst een opleiding tot predikant willen volgen, maar onder druk van zijn ouders, die de opleiding te duur vonden, nam hij een betrekking op een wisselkantoor aan.
Hij vond het geestdodend werk en zocht zijn toevlucht in het schrijven van gedichten, waarmee hij zich al vanaf zijn jeugd had beziggehouden. Joost van den Vondel kende hij al op zijn tiende en diens werk zou een beslissende invloed op zijn dichterschap hebben. Ook Vondels politieke overtuiging zou Loots kopiëren: hij werd een fel Patriot.
Vanaf 1791 publiceerde Loots gedichten in de door Pieter Johannes Uylenbroek uitgegeven reeks "Kleine dichterlyke handschriften" (1788-1809), waarvan de thematiek varieerde van natuur tot politiek (zoals het hekeldicht 'Aan de vorstenvleijers' uit 1792).
Loots brak rond de eeuwwisseling door met langere gedichten met een vaderlands-historisch karakter, zoals "De overwinning der Nederlanders by Chattam" (1799), "De dwinglandy" (1800), "De algemeene vrede gesloten te Amiens, den 27sten van Lentemaand 1802" (1802) en "De volkswoede, toegezongen aan de nagedachtenis van de gebroeders de Wit" (1802), waarin hij zich steeds tegen tirannie toonde. Dit vertoonde grote overeenkomsten met het werk van Hendrik Tollens en Jan Frederik Helmers, met wie beiden hij zeer bevriend raakte, hoewel ze als dichters elkaar rivalen bleven.
Evenals Helmers uitte Loots zijn onvrede over de Franse invloed in en annexatie van Nederland in zijn gedichten, zoals in "De Batavieren, ten tyde van Cajus Julius Cezar, wegens het hen voorgeslagen staatsverbond der Romeinen" (1805), waarin hij de Franse overheersing vergeleek met de Romeinse onderdrukking. Hij ontsnapte op een haar na aan uitlevering naar Frankrijk, iets waarop de Parijse machthebbers hadden aangedrongen. Hoewel hij voorzichtiger werd in zijn uitlatingen, ontwikkelde zijn reputatie zich in de jaren van de inlijving bij Frankrijk toch tot 'verzetsdichter' bij uitstek. Als hoogtepunt in Loots' oeuvre geldt "De Hollandsche taal", dat hij in 1810 schreef en voordroeg, maar pas na de hernieuwde onafhankelijkheid in 1814 werd gepubliceerd. Hierin hield hij een vurig pleidooi voor het behoud van de Nederlandse taal, en dus ook de Nederlandse identiteit en onafhankelijkheid. Ook in 1814 schreef Loots "De slavenhandel", een protest tegen deze praktijk.
In februari 1813 overleed Jan Frederik Helmers, met wiens zus Loots inmiddels getrouwd was, en Loots nam Helmers' steenkoperij over onder de naam Helmers & Loots. Tevens trok het gezin in het huis van Helmers op de Keizersgracht. Het bleek echter dat Loots het hoofd nauwelijks boven water kon houden. Daarbij kwam het overlijden van zijn tweede echtgenote in 1816.
Zijn dichtersloopbaan verliep echter wel voorspoedig en hij behoorde inmiddels tot de gevestigde orde. Loots was onder meer lid van Felix Meritis, Concordia et Libertate en de Hollandsche Maatschappij van Fraaije Kunsten en Wetenschappen. In 1821 verscheen de bundel "Nieuwe gedichten", waarin Loots opnieuw vaderlands-historische en religieuze onderwerpen aanroerde.
Na zijn derde huwelijk in 1827 (met Dorothea Veldhuijs) nam zijn productiviteit af, al kwam er een opleving van zijn dichterlijke vaderlandslievendheid tijdens de Belgische Opstand.
In 1834 overleed hij op zeventigjarige leeftijd en werd begraven in de Oude Kerk te Amsterdam.
Uit zijn briefwisseling met Tollens sprak zowel bevlogenheid als jaloezie. Loots zag zijn populariteit in de jaren 1820 verminderen, in tegenstelling tot die van Tollens, die de nationale volksdichter zou worden, terwijl Loots op dat gebied tweede viool moest spelen.
Werken 1795 - Aan myn vaderland, by de krygsverrichtingen der Batavieren op de Noordzee, in Oogstmaand, 1795Aan myn vaderland, by de krygsverrichtingen der Batavieren op de Noordzee, in Oogstmaand, 1795 op Delpher 1795 - Gezangen, ter opening van den nationaalen Stads Schouwburg, te Amsterdam, op den XII van Herfstmaand, des jaars 1795Gezangen, ter opening van den nationaalen Stads Schouwburg, te Amsterdam, op den XII van Herfstmaand, des jaars 1795 op Google Books. Gearchiveerd op 18 juni 2023. 1795 - Armoede en grootheid, tooneelspelArmoede en grootheid, tooneelspel op Delpher. Bewerking van: Armuth und Edelsinn naar het Hoogduitsch van August von Kotzebue 1796 - Het roode kapje. ZangspelHet roode kapje. Zangspel op Delpher. Gevolgd naar het Hoogduitsch van Johann Gottlieb Stephanie 1796 - Aanspraak, van den acteur Ward Bingley, aan het Amsteldamsch publiek, uit naam der acteurs en actrices des schouwburgs; by het sluiten van het tooneel, den 7den Mei, 1796Aanspraak, van den acteur Ward Bingley, aan het Amsteldamsch publiek, uit naam der acteurs en actrices des schouwburgs; by het sluiten van het tooneel, den 7den Mei, 1796 op Google Books. Gearchiveerd op 18 juni 2023. 1798 - Aanspraak, aan het Bataafsche Volk, op het nationaal tooneel, in den Haag, ter gelegenheid van het feest der Republiek wegens de aanneming der Staatsregeling, den 19en van Bloeimaand 1798Aanspraak, aan het Bataafsche Volk, op het nationaal tooneel, in den Haag, ter gelegenheid van het feest der Republiek wegens de aanneming der Staatsregeling, den 19en van Bloeimaand 1798 op Google Books. Gearchiveerd op 18 juni 2023. 1799 - De Indianen. TreurspelDe Indianen. Treurspel op Delpher. Het Engelsch vry gevolgd van William Richardson 1799 - De overwinning der Nederlanders by Chattam; aan hen voorgesteld op het einde der agttiende eeuw. LierzangDe overwinning der Nederlanders by Chattam; aan hen voorgesteld op het einde der agttiende eeuw op Delpher. Uitgesproken in de Maatschappy Felix Meritis, den 6den van Maart, 1799 1799 - Melpomené, voorgesteld door Johanna Cornelia Wattier, aan de kunstlievende burgery, in de nationalen schouwburg der Bataafsche Republiek, te Amsterdam; by den aanvang des jaars 1799Melpomené, voorgesteld door Johanna Cornelia Wattier, aan de kunstlievende burgery, in de nationalen schouwburg der Bataafsche Republiek, te Amsterdam; by den aanvang des jaars 1799 op Delpher 17** - GezangenGezangen op Delpher 1800 - Lierzang op den eersten dag van het slotjaar der agttiende eeuwLierzang op den eersten dag van het slotjaar der agttiende eeuw op Google Books. Gearchiveerd op 18 juni 2023. 1800 - De dwinglandy. LierzangDe dwinglandy op Delpher. Uitgesproken in de Maatschappy Felix Meritis, den 5den van maart, 1800 1800 - Eeuwzang, uitgesproken in de Maatschappy Felix Meritis, den 2den van January, 1801Eeuwzang, uitgesproken in de Maatschappy Felix Meritis, den 2den van January, 1801 op Google Books 1801 - De vrede op 't vasteland, zinnebeeldige voorstellingDe vrede op 't vasteland, zinnebeeldige voorstelling op Google Books. Naar eene korte schets van Mr. J. Kinker 1802 - De volkswoede, toegezongen aan de nagedachtenis van de gebroeders de WitDe volkswoede, toegezongen aan de nagedachtenis van de gebroeders de Wit op Google Books. Uitgesproken in de Maatschappy Felix Meritis, den 3den van february, 1802 1802 - Beschaving, het geluk der volkenBeschaving, het geluk der volken op Google Books. Gearchiveerd op 18 juni 2023.. Uitgesproken in de Maatschappy Felix Meritis ter gelegenheid van hare vyf en twintigste verjaring, den 5den van slachtmaand 1802 1802 - De algemeene vrede, gesloten te Amiens, den 27sten van Lentemaand 1802. Toegezongen aan de NederlandersDe algemeene vrede, gesloten te Amiens, den 27sten van Lentemaand 1802. Toegezongen aan de Nederlanders op Google Books. Uitgesproken in het Departement der letterkunde van de maatschappy Felix Meritis, den 21sten van grasmaand 1802 1802 - Cantate door Cornelis Loots. Gezongen in de maatschappy Felix Meritis, ter gelegenheid van hare vyf en twintigste verjaring. Den 5den van slachtmaand, 1802Cantate op Google Books. Gearchiveerd op 18 juni 2023. 1802 - Ter opening van het tooneel des Amsteldamschen Schouwburgs. Uitgesproken door J.P. Kroese, den IX. van oogstmaand 1802Ter opening van het tooneel des Amsteldamschen Schouwburgs op Google Books 1803 - Beschouwing van Amsteldam. Uitgesproken in de Maatschappij Felix Meritis, den 16den van lentemaand 1803Beschouwing van Amsteldam op Google Books 1804 - Panurge, op het eiland der lantaarnen; zangspelPanurge, op het eiland der lantaarnen op Google Books. Gearchiveerd op 18 juni 2023.. Vert. van: Panurge dans l'isle des lanternes van Étienne Morel de Chédeville, 1785 1804 - Leonidas, in de engte van Thermopilé. Uitgesproken in de Maatschappy Felix Meritis, den 21sten van lentemaand, 1804Leonidas, in de engte van Thermopilé op Google Books 1804 - Kerszangen op uitgekozen muzyk der voornaamste Europesche meesters: opgevoerd, voor den eersten keer, in de Maatschappy Felix Meritis, den 28sten van december 1804Kerszangen op uitgekozen muzyk der voornaamste Europesche meesters op Google Books. Gearchiveerd op 18 juni 2023. 1805 - Lierzang, by de heropening des tooneels, in den Amsteldamschen Schouwburg, op den 3den augustus 1805. Uitgesproken door J.P. KroeseLierzang, by de heropening des tooneels, in den Amsteldamschen Schouwburg, op den 3den augustus 1805 op Google Books 1805 - De Batavieren, ten tyde van Cajus Julius Cezar, wegens het hen voorgeslagen staatsverbond der Romeinen. Uitgesproken in het Genootschap Concordia et Libertate, den 5den van lentemaand, 1805De Batavieren, ten tyde van Cajus Julius Cezar, wegens het hen voorgeslagen staatsverbond der Romeinen op Google Books 1806 - De voortreffelykheid van den mensch, in de beoefening der schoone kunsten, lierzang. Uitgesproken in de Maatschappij Felix Meritis, den 11 december 1805De voortreffelykheid van den mensch, in de beoefening der schoone kunsten, lierzang op Google Books 1807 - Huig de GrootHuig de Groot op Google Books 1808 - Rouwzang ter gedachtenisviering van Jaques Kuyper, lid van het Koninklyk Instituut. Uitgesproken in de Maatschappy: Felix Meritis, den 4den November, 1808Rouwzang ter gedachtenisviering van Jaques Kuyper, lid van het Koninklyk Instituut op Google Books 1809 - Lof der Maatschappij: Tot Nut van 't Algemeen, toegepast op de feestviering van haar vijfentwintig jarig bestaanLof der Maatschappij: Tot Nut van 't Algemeen, toegepast op de feestviering van haar vijfentwintig jarig bestaan op Google Books 1809 - Zangen bij het feest, ter gelegenheid van het vijf-en-twintigjarig bestaan der Maatschappij: Tot Nut van 't Algemeen, gevierd door de beide Amsterdamsche departementen derzelve maatschappij, op donderdag, den 16den van Slagtmaand, 1809Zangen bij het feest, ter gelegenheid van het vijf-en-twintigjarig bestaan der Maatschappij: Tot Nut van 't Algemeen op Google Books. Gearchiveerd op 18 juni 2023. 1809 - Lof van den burgerstand 1810 - De dood van Egmond en HoorneDe dood van Egmond en Hoorne op Google Books. Gearchiveerd op 18 juni 2023. 1811 - Zangen, by het openen der algemeene vergadering der Maatschappij: tot Nut van 't Algemeen, den 13 van oogstmaand, 1811Zangen, by het openen der algemeene vergadering der Maatschappij: tot Nut van 't Algemeen, den 13 van oogstmaand, 1811 op Google Books 1812 - Aan ouders. Uitgesproken na het gehouden jaarlijksch onderzoek der vorderingen van de leerdochteren in de leer- en kweekschool, van het Amsterdamsch tweede departement der Maatschappij: Tot Nut van 't Algemeen, op den 8sten julij 1812, in het gebouw De Zon ...Aan ouders. Uitgesproken na het gehouden jaarlijksch onderzoek der vorderingen van de leerdochteren in de leer- en kweekschool op Google Books. Gearchiveerd op 18 juni 2023. 1813 - Dichtstuk ter gelegenheid van het tweede eeuwgetijde der Beurs van AmsterdamDichtstuk ter gelegenheid van het tweede eeuwgetijde der Beurs van Amsterdam op Google Books. Gearchiveerd op 18 juni 2023. 1814 - De Hollandsche taalDe Hollandsche taal op Google Books