thumb|Hoofdkwartier van de AIVD in Zoetermeer, waarin ook het hoofdkantoor van de JSCU gevestigd is De Joint Sigint Cyber Unit (JSCU) is een gezamenlijk onderdeel van de Nederlandse geheime diensten AIVD en MIVD en is gericht op het afluisteren van radio- en satellietverkeer (SIGINT) en het verkrijgen van inlichtingen via cyberoperaties. De JSCU is begin 2013 opgericht en per 15 juni 2014 operationeel geworden.NRC Handelsblad, NSA infected 50,000 computer networks with malicious software; en papieren editie van 23 november 2013, p. 12Rijksoverheid.nl: Kamerbrief en convenant Joint Sigint Cyber Unit (JSCU), 3 juli 2014
Voorgeschiedenis De oprichting van de JSCU werd sinds 2012 voorbereid door een gezamenlijk team van Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) en de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) onder de naam Project Symbolon. De JSCU is gericht op het afweren van zogeheten cyberaanvallen en het afluisteren van radio- en satellietverkeer. Hierbij zal nauw worden samengewerkt met de afluisterdiensten van buitenlandse bondgenoten.Project Symbolon completed: the Dutch Joint SIGINT Cyber Unit (JSCU) is born, 24 september 2013
Met betrekking tot de wettelijke basis van de nieuwe organisatie werd door de commissie Dessens onderzocht of en in hoeverre de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2002 (Wiv) diende te worden gewijzigd. Hierin werd namelijk in principe alleen het afluisteren van niet-kabelgebonden communicatie toegestaan, aangezien ten tijde van het opstellen van deze wet al het internationaal verkeer op zeker moment via draadloze verbindingen verliep.
Tegenwoordig verloopt dit nagenoeg volledig via ondergrondse en onderzeese glasvezelkabels, die veel moeilijker zijn af te tappen. Om die reden adviseerde de Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD) in december 2011 om onderzoek te doen naar of en onder welke voorwaarden ook het aftappen van kabelgebonden communicatie kan worden toegestaan.Regering onderzoekt internettap voor veiligheidsdiensten, 29 december 2011. Gearchiveerd op 1 september 2018.
Organisatie De Joint Sigint Cyber Unit wordt geleid door een Management Board, waarvan ten minste de directeur-generaal van de AIVD, de directeur van de MIVD en het hoofd van de JSCU lid zijn. Voor aangelegenheden die de unit overstijgen is er de Bestuursraad JSCU, waartoe de secretarissen-generaal van de ministeries van Algemene Zaken, Binnenlandse Zaken en Defensie behoren. Intern wordt de JSCU geleid door het hoofd van deze unit.Kamerbrief met convenant Joint Sigint Cyber Unit, 3 juli 2014. Gearchiveerd op 1 augustus 2022.
Het hoofdkantoor van de JSCU is gevestigd in het pand van de AIVD in Zoetermeer, waar naar verwachting 350 mensen zouden komen te werken. Andere onderdelen kwamen bij de MIVD in Den Haag.Project Symbolon completed: the Dutch Joint SIGINT Cyber Unit (JSCU) is born, 24 september 2013 Voor de 100 tot 150 personen van de MIVD die voor de JSCU in het AIVD-gebouw kwamen te werken, eiste de AIVD opnieuw een veiligheidsonderzoek. De MIVD accepteerde dat, maar de betreffende militairen, die vaak al toegang tot de hoogste geheimhoudingsniveaus hadden, voelden zich door het wantrouwen van de AIVD dermate geschoffeerd dat zij juridische stappen eisten.Telegraaf.nl: Spionnen onder één dak: ruzie, 28 februari 2014
Afdelingen De JSCU beschikt over een bureau Computer Network Operations (CNO) dat uit drie afdelingen bestaat:Toelichting bij een vacature van de AIVD, november 2019. Computer Network Defense (CND) Computer Network Investigation (CNI) Computer Network Exploitation (CNE)
De afdeling Computer Network Investigation (CNI) houdt zich met name bezig met malware-analyse, netwerkanalyse, forensische analyse, incident response en het automatiseren van deze activiteiten (DevOps). CNI doet dit ter ondersteuning van de inlichtingenteams van AIVD en MIVD die het eigenlijke onderzoek doen, bijvoorbeeld naar Advanced Persistent Threats (APTs).Cyber Espionage: Good guys tooling: hoe de geheime dienst onzichtbare dreigingen onderzoekt, 5 mei 2021. Gearchiveerd op 3 april 2023.
Alle cyberoperaties van de JSCU worden uitgevoerd door een business unit die uit ca. 80 tot 100 personen bestaat. Deze unit omvat teams voor onder meer aftapactiviteiten, Computer Network Defence (CND) en Computer Network Exploitation (CNE). Het CNE-team bestaat uit hackers (binnen de dienst operators genoemd) die vijandige computernetwerken mogen binnendringen.CTIVD rapport nr. 70: er het verzamelen van bulkdatasets met de hackbevoegdheid en de verdere verwerking daarvan door de AIVD en de MIVD, 22 september 2020, p. 13. Het aantal hackers groeide van vijf in 2014 naar vijftig in 2019, terwijl het totaal aantal medewerkers van de JSCU in dat jaar naar 700 groeide. Qua vaardigheden op het gebied van hacken zouden zij tot de top-5 van de wereld behoren.Huib Modderkolk, "Het is oorlog, maar niemand die het ziet", uitg. Podium, Amsterdam 2019, p. 242.
Een aparte afdeling binnen de JSCU zorgt voor de coördinatie van de hackoperaties, die voor meerdere teams van AIVD en MIVD van interesse kunnen zijn, met name als het gaat om het verwerven van bulkdata. Het is ook deze afdeling die, in overleg met het CNE team, de aanvragen tot toestemming voor hackoperaties opstelt, die eerst intern en vervolgens door de minister en de TIB beoordeeld worden.
Voor het onderscheppen van dataverkeer dat via glasvezelkabels verloopt is er het Bureau Kabel. Dit bestaat uit meerdere onderdelen ("clusters") die de verschillende fases van het kabeltappen verzorgen, van het installeren van de tappunten tot het verwerken van de onderschepte data. Samen vormen zij de zogeheten interceptieketen die wordt aangestuurd door de procescoördinator kabelinterceptie.Werken voor Nederland: Vacature procescoördinator kabelinterceptie, september 2020.
Wettelijk kader Als gezamenlijk onderdeel van de AIVD en MIVD vallen de werkzaamheden van de JSCU onder de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2017 (Wiv). Beide diensten zijn in het convenant inzake de Joint Sigint Cyber Unit van 3 juli 2014 overeengekomen welke taken en bevoegdheden door de JSCU uitgevoerd mogen worden.
Taken Op basis van het convenant heeft de JSCU de volgende taken:Zie ook de vacaturetekst IT-specialisten voor de Joint Sigint Cyber Unit, 29 juli 2015 Verwerven van elektronische data, waaronder het met technische middelen afluisteren van communicatie Deze gegevens toegankelijk en doorzoekbaar maken en er onderlinge verbanden in leggen (Ondersteuning bij de) analyse van data en onderzoek naar cyberdreigingen en 'taalcapaciteit' Capaciteit voor afluisteren en cyberoperaties leveren, zo nodig op locatie in of nabij missiegebieden Innovatie en kennisontwikkeling op deze gebieden om tijdig te kunnen inspelen op technologische ontwikkelingen
Bevoegdheden Op basis van het convenant mag de JSCU voor het vervullen van zijn taken de feitelijke uitvoering verzorgen van de volgende bijzondere bevoegdheden: Observeren en volgen van personen (art. 20 Wiv 2002; art. 40 Wiv 2017) Onder een dekmantel verzamelen van informatie (art. 21 Wiv 2002; art. 41 Wiv 2017) Computers binnendringen door middel van hacken (art. 24 Wiv 2002; art. 45 Wiv 2017) Door middel van een telefoontap of internettap gericht communicatie onderscheppen (art. 25 Wiv 2002; art. 47 Wiv 2017) Ongericht elektronisch communicatieverkeer onderscheppen en analyseren (onder art. 26 & 27 Wiv 2002 mocht dit alleen voor draadloze signalen, onder art. 48 t/m 50 Wiv 2017 ook voor kabelgebonden verkeer) Gebruikersgegevens opvragen bij telecommunicatiebedrijven (art. 28 & 29 Wiv 2002; art. 54 & 55 Wiv 2017) Voor het uitoefenen van deze bevoegdheden hebben medewerkers toegang tot alle plaatsen die nodig zijn om bijvoorbeeld 'observatie- en registratiemiddelen' aan te brengen (art. 30 Wiv 2002).
De bijzondere bevoegdheden tot het doorzoeken van besloten plaatsen of gesloten voorwerpen, de identiteit van personen vaststellen door voorwerpen te onderzoeken, het openen van brieven en andere postzendingen zijn niet aan de JSCU toegekend.
Activiteiten Het afluisteren van radio- en satellietverkeer werd voorheen gedaan door de Nationale Sigint Organisatie (NSO), die eveneens in opdracht en onder verantwoordelijkheid van zowel de AIVD als de MIVD werkte en die op 15 juni 2014 in de JSCU opging.
De activiteiten van de JSCU zijn tweeledig:AIVD.nl: Wat is de Joint Sigint Cyber Unit? Offensieve verwerving, waarmee informatie wordt verzameld over landen, organisaties en bedrijven die mogelijk een bedreiging voor Nederland kunnen zijn; Defensieve verwerving, waarmee digitale dreigingen richting Nederland worden onderzocht en technisch worden geanalyseerd.
De 'cybertaak' van de JSCU zal onder meer het vergaren van inlichtingen via cyberoperaties omvatten, evenals het onderzoeken en voorkomen van dreigingen, aanvallen en spionage gericht tegen Nederlandse computernetwerken. Offensieve cyberoperaties zijn echter voorbehouden aan het Defensie Cyber Commando (DCC). De JSCU zal nauw samenwerken met de afluisterdiensten van buitenlandse bondgenoten, onder meer voor het analyseren van SIGINT.AIVD: Jaarverslag 2012, p. 62
In januari 2018 werd onthuld dat het Computer Network Attack (CNA)-team van de JSCU sinds de zomer van 2014 was geïnfiltreerd in het netwerk van de Russische hackersgroep Cozy Bear, ook wel aangeduid als APT29, en zodoende kon waarnemen hoe deze groep bij de Amerikaanse Democratische Partij, het ministerie van Buitenlandse Zaken en het Witte Huis probeerde binnen te dringen. Deze informatie werd vervolgens aan de Amerikaanse geheime diensten CIA en NSA doorgegeven, die daarmee bewijs in handen kregen voor de Russische beïnvloeding van de Amerikaanse presidentsverkiezingen 2016.Volkskrant.nl: Hackers AIVD leverden cruciaal bewijs over Russische inmenging in Amerikaanse verkiezingen, 25 januari 2018. Gearchiveerd op 16 april 2018.
In april 2021 opende de JSCU een openbaar account op het internationale programmeursplatform GitHub.AIVD.nl: Joint Sigint Cyber Unit vanaf nu actief op GitHub, 22 april 2021
Afluisterstations Voor het onderscheppen van draadloze communicatie beschikt de JSCU over afluisterstations, die voorheen door de Nationale Sigint Organisatie (NSO) bediend werden. Het betreft:
Burum Dit is een interceptie faciliteit voor satellietverkeer in Burum (gemeente Kollumerland c.a.) in Friesland en is vanaf 2006 operationeel. De bouw van dit Satelliet Grondstation Burum begon in 2005 ter vervanging van het voormalige grondstation in Zoutkamp in Noord-Groningen. thumb|Het satellietgrondstation op It Greate Ear bij Burum (2012)
Op de zuidoosthoek van het Stratos-terrein, bijgenaamd It Grutte Ear, staan twee schotelantennes van 18 meter doorsnee, wat kleinere schotels van 11 meter doorsnee en vier met een doorsnee van 4 meter.It Greate Ear in Burum, Noorderbreedte, nr. 6, 2006 Deze onderscheppen spraak en datacommunicatie van Intelsat en van Inmarsat satellieten.
Eibergen Bij Eibergen bevindt zich Kamp Holterhoek in de Achterhoek. Hier werd sinds 1966 door het 898e Verbindingsbataljon radioverkeer uit het voormalige Oostblok afgeluisterd. In 1998 ging dit bataljon samen met de 1e Luchtmacht Verbindingsgroep uit Alphen en een deel van de Marine Inlichtingendienst (het Technisch Informatie Verwerkings Centrum, TIVC) op in het Operationeel Verbindings-Inlichtingen Centrum (OVIC) te Eibergen.898e Verbindingsbataljon en haar voorgangers