Paul-Jean-Jacques Lacôme d'Estalenx (Le Houga, 4 maart 1838 – aldaar, 12 december 1920) was een Franse componist, dirigent, muziekcriticus en schrijver. Lacôme werd als enig kind in een artistieke en muzikale familie geboren.Philippe d'Estalenx: "Un Gascon à Paris" (gearchiveerd) Tussen 1870 en het begin van de 20e eeuw schreef hij een serie operettes en opera-bouffes die zowel in Frankrijk als in het buitenland populair waren.
Levensloop Lacôme d'Estalenx kreeg in zijn jonge jaren les voor piano, dwarsfluit, kornet, cello en ophicleïde. Gedurende zijn tijd op het Collège d'Aire-sur-l'Adour speelde hij in het fanfareorkest mee en - omdat hij muzikaal het meest geschikt was - heeft hij ook de dirigent van dit schoolorkest vervangen. In deze periode componeerde hij ook eenvoudige stukjes. Van 1857 tot 1860 studeerde hij harmonie en contrapunt bij de organist José Puig y Absubide in Aire-sur-l'Adour, die zelf een leerling van Saverio Mercadante in Napels was geweest.
Zijn vertrek naar Parijs was een toeval; hij was drieëntwintig jaar. Door mevrouw Louise Dubosc-Taret uit zijn geboortestad kreeg hij de informatie, dat er in Parijs een concours was aangekondigd. Met zijn compositie van de operette Le dernier des paladins won Lacôme d'Estalenx een tweede prijs in de Prix de Rome wedstrijd. In Parijs was hij tegelijkertijd werkzaam als componist en muziekcriticus. Zijn opera-bouffe La Dot mal placée ontwikkelde zich zowel in Parijs alsook in het buitenland tot een groot succes. Alleen in Barcelona werd zij 117 keer uitgevoerd.Bernadette Faget-Rozes: Bericht La gloire de Paul Lacome in "La Depeche" op 7 mei 1998 Een vergelijkbare resonantie kreeg het werk ook in Napels, Madrid, Hongarije en Oostenrijk. Ook de andere muziektheaterwerken vierden successen in het buitenland zoals Madame Boniface in Montreal in 1885 en Ma mie Rosette in het Verenigd Koninkrijk in 1890.
Naast zijn muziektheaterwerken componeerde Lacôme d'Estalenx orkestwerken, vocale muziek en kamermuziek. Ook zijn in 1899 geschreven balletmuziek Le Rêve d'Elias beleefde in Parijs meer dan 100 uitvoeringen en was eveneens in Londen succesrijk. Ter gelegenheid van de honderdste verjaardag van de Franse Revolutie leverde hij bijdragen voor de heropleving van de opera's van het revolutionaire tijdperk door (re)orkestratie van de partituren aangepast aan de instrumentale ontwikkelingen en aan de toenmalige smaken. Hij zelf dirigeerde de door hem nieuw georkestreerde opera's De Barbier van Sevilla van Giovanni Paisiello, Raoul, sire de Créqui en La soirée orageuse van Nicolas-Marie Dalayrac in de Parijse Opéra-Comique.
In 1901 keerde hij terug om in het familiehuis in Le Houga te leven. In de buurtstad Mont-de-Marsan richtte hij een muziekschool op en leerde daar tot 1912. Lacôme werd onderscheiden door de Franse overheid met de benoeming tot Ridder in de orde van het Legioen van Eer. Gedurende de Eerste Wereldoorlog werd een aantal van zijn werken met succes nieuw leven ingeblazen in Parijs. Soms bestaat er een verwarring met collega componist Paul Lacombe (1837-1927), bijvoorbeeld staat in sommige partituren van Lacôme, zoals La fille de l'air, of Les quatre filles Aymon als componist Paul Lacombe aangegeven, wat in dit geval niet juist is.
Composities Werken voor orkest 1878 Les Soirées de Marly, wals voor orkest 1886 Quadrille uit de opéra-comique "Myrtille", voor orkest 1887 Gitanilla, suite voor orkest Les Romani Valse Bohème Sous les étoiles (berceuse) Sous le soleil (petite marche) 1889 Suite ancienne, voor orkest 1893 Berceuse, voor orkest 1893 Noce Gasconne, suite (dorp scènes) voor orkest 1895 Aragonesa, Spaanse wals voor orkest 1895 Défilé parade, voor orkest 1895 Gaillarde, voor orkest 1895 Gigue, voor orkest 1895 Rigaudon, voor orkest 1895 Sérénade, voor orkest 1895 Suite Africaine, voor orkest Bamboula, danse nègre Khacida, rêverie arabe La Mouba, divertissement Algérien 1901 Clair de lune, suite voor orkest 1901 Valse noble, voor orkest 1906 À Lima - Sérénade péruvienne, voor orkest 1906 À Montmartre, wals voor orkest 1906 En Espagne, jota voor orkest 1906 En Italie, I Mocoletti, voor orkest 1906 En Roumanie !, voor orkest 1907 La douce Maison. Scènes familiales, voor kamerorkest La maison active Barcelonnette Conte d'hiver Le Tennis La leçon de danse 1907 Marche tzigane, voor orkest 1907 Saltarello, voor orkest 1909 Mascarade, airs de ballet en suite, suite 1909 Trois Pièces de genre en suite, voor orkest - bewerkt door Eugène Roux Rigaudon Berceuse Valse noble 1910 Deux nocturnes, voor orkest Au soleil, scènes africaines, voor piano en orkest - bewerkt door G. Andolli Avalia, suite La Feria, Spaanse suite La Verbena, suite
Werken voor harmonieorkest 1877 Ouverture tot de komieke opera "Jeanne, Jeannette et Jeanneton", voor harmonieorkest - bewerkt door L. Mayeux 1877 Ouverture de la "Dot mal placée", voor harmonieorkest - bewerkt door L. Mayeux 1884 Ouverture tot de komieke opera "Madame Boniface", voor harmonieorkest - bewerkt door L. Mayeur 1884 Pas redoublé uit de komieke opera "Madame Boniface", voor harmonieorkest - bewerkt door Gustave-Xavier Wittmann 1884 Quadrille uit de komieke opera "Madame Boniface", voor harmonieorkest - bewerkt door Félix Leroux 1885 Fantaisie sur l'opéra "Madame Boniface", voor harmonieorkest - bewerkt door Gustave-Xavier Wittmann 1891 Segoviane, Spaanse dans voor harmonieorkest - bewerkt door Alfred Haring 1892 Gitanilla, suite voor harmonieorkest - bewerkt door Édouard Jacob 1892 La Feria, Spaanse suite - bewerkt door Eugène Roux, Louis-Philippe Laurendeau, Désiré Dondeyne Les Toros La Reja La Zarzuela 1894 Valse sur "Madame Boniface", voor harmonieorkest - bewerkt door P. Leroux 1896 Aragonesa, Spaanse wals voor harmonieorkest - bewerkt door Eugène Roux 1896 Défilé-parade, voor harmonieorkest - bewerkt door Eugène Roux 1896 Noce gasconne - Scènes villageoises, voor harmonieorkest - bewerkt door Edmond Grognet 1897 Bamboula, danse nègre uit de "Suite africaine", voor harmonieorkest - bewerkt door Eugène Roux 1899 Ouverture tot de komieke opera "Le maréchal chaudron", voor harmonieorkest - bewerkt door Eugène Roux 1900 Léandre et Isabelle, pantomime suite voor harmonieorkest - bewerkt door Gaston Benoist 1900 Les quatre filles Aymon, fantasie uit de operette voor harmonieorkest - bewerkt door A. Blémant 1900 Les Rois uit "Les Fêtes chrétiennes", voor harmonieorkest - bewerkt door Eugène Roux 1900 Scaramouche et Colombine, pantomime suite voor harmonieorkest - bewerkt door Gaston Benoist 1901 Les Pyrénées, voor harmonieorkest - bewerkt door: Bouch La Pyrénéenne Au Pays basque Le Château de Pau 1901 Morena, Spaanse wals voor harmonieorkest - bewerkt door Gaston Benoist 1904 Fête galante, voor harmonieorkest - bewerkt door Gaston Benoist Barcarolle galante Sérénade galante Menuet galant 1906 3 Danses caractéristiques, voor harmonieorkest - bewerkt door Eugène Roux Les Patineurs Menuet La Danse des épées 1909 Cotillon, suite voor harmonieorkest - bewerkt door Eugène Roux Entrée Flirt Rubans et tambourins Valse serpentine, final 1910 La Verbena (fête populaire), Spaanse suite voor harmonieorkest - bewerkt door Gaston Benoist 1920 Vasconia, voor harmonieorkest - bewerkt door Eugène Roux Marine (Biarritz) Ernani. Habanerita (final) Allegro de plein air, voor harmonie- of fanfareorkest - bewerkt door Eugène Roux Deux nocturnes, voor harmonieorkest - bewerkt door Eugène Roux La Tapada Serenos et guitaristes Mascarade, airs de ballet en suite, suite - bewerkt door Vincent Frank Safranek, Édouard Jacob Saltarello, voor harmonieorkest - bewerkt door Eugène Roux
Muziektheater Opera's Voltooid in titel aktes première libretto 1873 La Dot mal placée 3 bedrijven 1873, Parijs, Athénée-Lyrique Georges Mancel 1873 Le Mouton enragé 1 akte 1873, Parijs, Théâtre des Bouffes Parisiens Adolphe Jaime, Jules Noriac 1876 Jeanne, Jeannette et Jeanneton proloog en 3 bedrijven 27 oktober 1876, Parijs, Folies-Dramatiques Louis François Nicolaie Clairville, Alfred Charlemagne Delacour 1879 Pâques fleuries 3 bedrijven 1879, Parijs, Folies-Dramatiques Louis François Clairville, Alfred Charlemagne Delacour 1880 Le Beau Nicolas 3 bedrijven 1880, Parijs, Folies-Dramatiques Albert Vanloo, Eugène Leterrier 1882 La Nuit de Saint-Jean 1 akte 1882, Parijs, Opéra-Comique Alfred Charlemagne Delacour, Jules de Lau-Lusignan naar Erckmann-Chatrian, eigenlijk Émile Erckmann 1883 Madame Boniface;misschien is deze opera van Louis Lacombe (1818-1884) gecomponeerd 3 bedrijven 1883, Parijs, Théâtre des Bouffes-Parisiens Charles Clairville, Ernest Depré 1885 Myrtille 4 bedrijven 1885, Parijs, Théatre de la Gaîté Erckmann-Chatrian, Maurice Drack 1887 Les Saturnales 3 bedrijven 1887, Parijs, Théâtre des Nouveautés Albin Valabrègue 1888 La gardeuse d'oies (J'vas m'jeter dans l'canal !) 3 bedrijven 26 oktober 1888, Parijs, Théâtre de la Renaissance Eugène Leterrier, Albert Vanloo 1889 Ma Mie Rosette 4 bedrijven 4 februari 1890, Parijs, Folies-Dramatiques Jules Prével, Armand Liorat 1892 Mademoiselle Asmodée; samen met: Victor Roger 3 bedrijven 1898 Le maréchal chaudron 3 bedrijven en 6 taferelen 27 april 1898, Parijs, Théatre de la Gaîté Henri Chivot, Jean Gascogne, Georges Rolle
Zarzuela Voltooid in titel aktes première libretto 1877 Juana, Juanita y Juanilla; herwerking van de opera Jeanne, Jeannette et Jeanneton proloog en 3 bedrijven Emilio Alvarez
Operettes Voltooid in titel aktes première libretto 1890 La Fille de l'air 4 bedrijven 1890, Parijs, Folies-Dramatiques Charles-Théodore Coignard, Hippolyte Coignard, Armand Liorat 1896 La niña de los cisnes; herwerking van de opera La gardeuse d'oies 3 bedrijven Gabriel Briones en Diego Jiménez-Prieto 1898 Les quatre filles Aymon 3 bedrijven en 5 taferelen 1898, Parijs, Folies-Dramatiques Armand Liorat, Albert Fonteny Christine 3 bedrijven
Balletten Voltooid in titel aktes première libretto choreografie 1899 Le Rêve d'Elias Armand Silvestre
Toneelmuziek 1876 La Fantasma groga in 3 bedrijven en 4 taferelen - tekst: José Coll y Britapaja
Vocale muziek Werken voor koor 1895 Aragonesa !, Spaans lied voor tweestemmig koor 1907 Epithalame, voor gemengd koor - tekst: Armand Silvestre
Liederen 1867 Absence !, voor zangstem en piano - tekst: Théophile Gautier 1867 Lazzara ! Orientale, voor zangstem en piano - tekst: Victor Hugo 1869 Adieu !, voor zangstem en piano - tekst: Emile André 1872 Le Suisse ! , voor zangstem en piano 1877 La Promenade militaire !, voor zangstem en piano - tekst: Paul Ferrier 1878 Calino !, voor zangstem en piano - tekst: Émile André 1878 Chanson d'été !, voor zangstem en piano - tekst: Armand Silvestre 1878 Croque mitaine !, voor zangstem en piano - tekst: Emile André 1878 La Poupée !, voor zangstem en piano - tekst: Emile André 1878 Le Misanthrope !, voor zangstem en piano - tekst: Emile André 1878 Rosette !, voor zangstem en piano - tekst: Philippe Desportes (1546-1606) 1878 Vingt Mélodies, voor zangstem en piano 1879 Consolation !, voor tenor (of sopraan) en piano - ook in een versie voor bariton (of mezzosopraan) en piano - tekst:Armand Silvestre 1881 Gavotte !, voor tenor (of sopraan) en piano - ook in een versie voor bariton (of mezzosopraan) en piano - tekst: Voiture 1881 Don Quichotte (Contes Bleus), voor zangstem en piano - tekst: Émile André 1881 La Toussaint ! Légende alsacienne, voor zangstem en piano - tekst: Emile André 1881 Le Prince au long nez, voor zangstem en piano - tekst: Émile André 1881 Lyda !, voor zangstem en piano - tekst: Armand Silvestre 1881 Mademoiselle Tartine !, voor zangstem en piano - tekst: Emile André 1882 Aveu !, voor zangstem en piano - tekst: Armand Silvestre 1884 Te Deum, voor tenor (of sopraan) en piano (of orgel) - ook in een versie voor bariton (of mezzosopraan) en piano - tekst: Armand Silvestre