De nilgirihoutduif (Columba elphinstonii) is een vogel uit de familie van duiven (Columbidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1832 gepubliceerd door William Henry Sykes. Het is een vogelsoort die alleen voorkomt in India, in de bergbossen van de Westelijke Ghats.
Kenmerken De vogel is 42 cm lang, zo groot als een (gewone) houtduif. Van boven is deze duif kastanjekleurig bruin en grijs van onder, ook de kop is grijs gekleurd met een opvallend zwart en witpatroon achter op de nek. De staart is donker leikleurig grijs.
Verspreiding en leefgebied Deze soort is endemisch in India. De leefgebieden liggen in het heuvelland van de West-Ghats in zuidwest India en verder in het noordwesten van de deelstaat Maharashtra, verder zuidelijk door de gebieden Karnataka en Goa tot in het zuiden van de deelstaat Kerala en het westen van Tamil Nadu. Het is een vogel van groenblijvend loofbos dat groeit op de hellingen en in ravijnen tot op 2250 meter boven zeeniveau. Er zijn ook waarnemingen in het laagland en in agrarisch gebied, mits bomenaanplant daar aanwezig is.
Voedsel en voortplanting De soort foerageert vooral door te plukken aan de randen van de boven- en middenkroon. Een dieetstudie aan de hand van directe waarnemingen en uitwerpselen toonde aan dat de vogel zich voedt met vruchten van ten minste 39 plantensoorten, zaden van elf soorten, bloemen en bladknoppen van vier soorten en daarnaast met enkele op de grond levende ongewervelden. Vruchten van soorten uit de familie Lauraceae worden het meest geprefereerd.
Het broeden vindt vooral plaats in sholabossen boven 2.000 m hoogte en in lage dichtheden in altijdgroene bossen op middelhoge hoogten van 900 tot 1.800 m. Het broedseizoen loopt meestal van maart tot juli, maar er zijn ook gevallen bekend waarbij in november of december wordt begonnen.
Status In 2025 werd de soort op de Rode Lijst van de IUCN van kwetsbaar naar niet bedreigd geherclassificeerd. De populatiegrootte werd in 2024 door BirdLife International geschat op 10.000 tot 50.000 volwassen individuen, met een verspreidingsgebied van ongeveer 230.000 km² in de Westelijke Ghats. Historisch nam de populatie af door jacht en door verlies en versnippering van bos, maar het tempo van het habitatverlies is in recente jaren afgenomen, mede doordat een groot deel van het resterende geschikte leefgebied binnen het Indiase netwerk van beschermde gebieden ligt. In bepaalde delen van het verspreidingsgebied, zoals Goa, wordt jacht nog steeds als een bedreiging beschouwd.
Categorie:Columba Categorie:IUCN-status niet bedreigd Categorie:Endemisch dier uit India