De tijdlijn van de Lage Landen is een chronologische lijst van feiten en gebeurtenissen betreffende de Lage Landen, een gebied dat ongeveer de laagvlakte in Nederland, België en sommige aangrenzende streken beslaat, gelegen rond de grote rivieren van Noordwest-Europa die in de Noordzee en het Nauw van Calais uitmonden. Daarin vormden zich variërende eenheden onder respectievelijk Keltisch-Germaanse, en Romeinse invloeden. Vervolgens evolueerden zij onder impuls van de kerstening mee in grotere imperiums met een toenemend feodale structuur. De opkomst van de steden zorgde voor toename in rijkdom, maar ook verschuiving van de macht en versplintering. Pogingen tot centralisatie wisselden af met tendensen tot autonomie.

Klik op een jaartal hieronder om het scrollen te beperken →−2000→−1000→−500→0→250→500→750→1000→1100→1200→1300→1350→1400→1450→1500→1520→1550→→1575→1600→1625→1650→1675→1700→1725→1750→1775→1800→1825→1850→1900→1925→1950→1975→2000→ Voorgaande perioden Tijdlijn van de Prehistorie (~500.000 v.C. - ~100 v.C.) Tijdlijn van de Romeinse tijd (~100 v.C.- 4e eeuw n.C.) Tijdlijn van de Frankische tijd (4e eeuw- 9e eeuw) Tijdlijn van de opkomst van steden en vorstendommen (925-1384) Tijdlijn van de Bourgondische tijd (1384 - 1482) Tijdlijn van de Habsburgse tijd (1482 - 1581/1795)

Tijdlijn van de Spaanse tijd (1556-1588)

1556 miniatuur|De Spaanse Nederlanden in de zestiende en Zuidelijke Nederlanden met in het noorden de Zeven provinciën eind zestiende en zeventiende eeuw (vanaf 1581). 5 februari - Het op de statu quo gebaseerde vijfjarig Bestand van Vaucelles wordt getekend. Vanaf die ondertekening behoren de Nederlanden Karel niet meer toe. Keizer Karel V trekt zich terug en verdeelt zijn rijk tussen zijn zoon Filips II en zijn broer Ferdinand I, waarmee het huis Habsburg een Spaanse en een Oostenrijkse tak krijgt. De Nederlanden worden vanaf nu de Spaanse Nederlanden. 14/15 september - Karel V vertrekt, samen met zijn zusters Maria en Eleonora, vanuit Vlissingen naar Castilië. De eerst volgende tien jaar (1556-1566) heerst er relatieve rust in deze Spaanse Nederlanden. Wel laat koning Filips II van Spanje de protestanten hard aanpakken.

1557 De Franse koning Hendrik II bereidt met steun van de paus openlijk een nieuwe oorlog voor. Om die te doorstaan, zouden de gewesten grote opofferingen moeten gevraagd worden middels beden. De ontzaglijke krijgsuitgaven van Karel V hebben het land al zware lasten en grote schulden opgelegd. De gewesten vinden het ongehoord de grootste last van een oorlog te moeten dragen die hen niet aangaat. De Staten-Generaal worden daarin bijgetreden door de Raad en door de landvoogd zelf, waarop Filips zich verplicht ziet bij de afzonderlijke provincies aan te kloppen en toch besluit om ook uit Spanje grote kapitalen aan te trekken. 7 juni - Karel V had zich al van de medewerking van Engeland verzekerd, dat nu Frankrijk de oorlog verklaart. Eerste schermutselingen aan de grens van het graafschap Artesië. Het leger met een effectief van 56.000 man, waarover de man van de landvoogdes Filibert van Savoye het opperbevel heeft gekregen, bestaat uit Spaanse tercios, Engelse korpsen, Duitse en Waalse huurlingen, en de Nederlandse ordonnanstroepen, aangevoerd door de Grote Heren uit de gewesten, de prins van Oranje, de graaf van Egmond, de baron van Berlaymont, de hertog van Aarschot enz. 10 augustus - Na een inval in Champagne brengt deze troepenmacht Frankrijk een verpletterende nederlaag toe bij Saint-Quentin, net ten zuiden van de Spaanse Nederlanden. Na de verovering van Saint-Quentin, Noyon en Chauny, ligt de weg naar Parijs open, en moet het leger in het veroverd land winterkwartieren, terwijl de koning naar middelen uitziet om zijn financiën te herstellen. Augustus - De Staten-Generaal worden te Valencijn bijeengeroepen, vanwaar ze weldra naar Brussel verhuizen om er zitting te houden tot mei 1558. De koninklijke oproepingsbrief maakt er geen geheim van dat de regering schrikbarend in geldverlegenheid zit voor de soldij van de troepen en bezoldiging van de officieren van justitie. Zoals bij beden wel vaker gebeurt, maken de gewesten van die kennisgave van onmacht gebruik om hun politieke inbreng te vergroten. Filips II schort de rentebetalingen op. Dit eerste van een serie Spaanse staatsbankroeten heeft als gevolg dat de Zuid-Duitse bankiers en Antwerpse kleine spaarders geruïneerd raken. 26 november en 17 december - De hertog van Savoye worden twee lijvige bundels vertogen aangeboden, om de troepen voortaan voor twee derden uit inlanders te laten bestaan, de bewaking van de vestingen over te laten aan de Vliesridders of aan inlandse edelen, en de koninkrijken Spanje, Sicilië, Milaan en Napels naar verhouding tot de krijgsuitgaven te laten bijdragen. Brabant gaat nog een stap verder door te protesteren tegen het betalen van de door de koning gemaakte schulden, terwijl Holland de godsdienstkwestie opwerpt en beperking van de macht der kettermeesters vraagt overeenkomstig het canoniek recht. Filips antwoordt welwillend op de hem overgemaakte documenten, zonder zich tot iets te verbinden, en verkrijgt een deel van de gevraagde financiën, mits beheer door de Staten.

1558 De Staten-Generaal in Brussel besluiten aan Filips II de Negenjarige Hulp toe te kennen, een financieel plan waarbij zij de komende negen jaar gelden beheren, innen en aan de koning afstaan. De koning is bijzonder ontevreden over deze parlementaire inmenging maar stemt toe. Dit is de laatste keer dat de Staten en de koning tot overeenstemming komen. In de oorlog halen de Fransen een beperkt aantal successen, maar worden door graaf Lamoraal van Egmond in de Slag bij Grevelingen in Frans-Vlaanderen verslagen. 17 oktober - De wapenstilstand brengt algemeen soelaas, - ook de Franse schatkist is leeg.

1559 miniatuur|Kaart van de Spaanse Nederlanden 1559-1609 12 mei - Super Universas: bul waarin paus Paulus IV een nieuwe bisschoppelijke indeling van de Lage Landen beschrijft. Het bisdom Utrecht wordt verdeeld in de bisdommen Middelburg, Haarlem, Deventer, Leeuwarden, Utrecht en Groningen in het noorden, met Utrecht als aartsbisdom.`De eveneens nieuwe bisdommen Roermond en 's Hertogenbosch komen onder de jurisdictie van het aartsbisdom Mechelen. 7 augustus - Filips neemt plechtig afscheid, vraagt de Provinciale Staten verder het afdanken van de troepen te regelen. 9 augustus - Willem van Oranje (de Zwijger) wordt stadhouder van Holland en Zeeland, West Friesland en Utrecht. De landsheer Filips II geeft de autoriteit over de Spaanse Nederlanden over aan zijn halfzuster, de Oudenaardse Margaretha van Parma, die in Italië is opgevoed, als landvoogdes van de Nederlanden, maar ook kardinaal Granvelle, die onder Karel V al diende, vergroot geleidelijk zijn macht, aan haar zijde benoemd als vertrouwde topadviseur. Omdat zij hier geboren en getogen is tot haar tiende en ook de taal kent, lijkt Margaretha het meest geschikt en verleent hij haar "zoveel macht als wijlen de koningin van Hongarije bezeten had". Verder drukt hij haar op het hart de katholieke eenheid in stand te houden, en stipt te waken over de uitvoering van de edicten tegen de sekten. 25/27 augustus - De vorst gaat, na de landvorstin op het hart te hebben gedrukt vooral het advies van Granvelle, Berlaymont en Viglius in te winnen, te Vlissingen scheep en zal nooit in de Lage Landen nog voet aan wal zetten. Lamoraal graaf van Egmond wordt door Filips II benoemd tot stadhouder van Vlaanderen en Artesië, evenals lid van de Raad van State en bevelhebber over het Spaanse krijgsvolk. thumb|Vrede van Cateau-Cambrésis. De Vrede van Cateau-Cambrésis beëindigt de oorlog tussen Frankrijk en Habsburg. Eerste Protestantse Synode (Synode van Parijs). De Index librorum prohibitorum (lijst van verboden boeken) wordt ingesteld door de Heilige Congregatie van de Inquisitie van de RK kerk.

1560 thumb|Pijnlijke ondervraging Omdat de heksen er na 1560 ook van beschuldigd worden meegedaan te hebben aan heksensabbats, kunnen zij er nu door marteling toe gedwongen worden de namen van andere deelnemers aan die bijeenkomsten te noemen, wat tot een proliferatie van vervolgingen leidt. Vanaf 1560 maken vrouwen 80-90% van de beschuldigden uit in de heksenvervolging.

1561 26 februari - Granvelle wordt tot 'primaat' van de Kerk in de Nederlanden in Mechelen benoemd. Als dit nieuws bekend raakt, en dat bovendien drie bisschop-abten zullen zetelen in de Provinciale Staten van Brabant, waar de Grote Heren van de Raad van State het voor het zeggen hebben, vinden deze het ogenblik gekomen om openlijk met Granvelle te breken en zich bij de volksbeweging aan te sluiten. De onvrede die zowel volk als adel met de hervormingen van het kerkwezen hebben, en met de hele politiek van Filips, focust zich vanaf nu op deze minister. 23 juli - Willem van Oranje (Willem de Zwijger) en graaf Egmont, verenigd in de Liga der Groten tegen Granvelle, schrijven hun eerste protestbrief over het optreden van heer Granvelle aan Filips II en bieden de koning hun ontslag als raadsheren aan. Deze zendt een verzoenend antwoord. Dit voorval versterkt de oppositie, die zich vanaf nu onder leiding van het meest welvarend gewest stelt dat zowel de economische (Antwerpen) als de politieke (Brussel) hoofdstad bevat, namelijk Brabant, met ook de meeste hoofden van de hoge adel als lid van zijn Staten. De correspondentie van Granvelle aan Filips II meldt dat het "de Staten van Brabant zijn die in het land het verzet tegen de nieuwe bisdommen onderhouden". 25 augustus - Tegen de blijken van ongenoegen van de koning in hertrouwt Willem de Zwijger met de Duitse lutherse prinses Anna van Saksen. In Doornik en andere Zuid-Vlaamse steden worden op straat protestantse liederen ("chanteries") gezongen. 21 december - Installatie van Granvelle als bisschop van Mechelen. Oranje, Egmont en Hoorne hebben zich vergeefs tegen de benoeming verzet. Franciscus Sonnius maakt een nieuwe indeling van de bisdommen, en wordt bij de invoering zelf benoemd tot bisschop van Den Bosch. De Nederlandse Geloofsbelijdenis wordt opgesteld door Guido de Brès. Hierop zal in 1571 de Nederduits Gereformeerde Kerk (later Nederlandse Hervormde Kerk) in de Nederlanden steunen.

1562 2 maart - Het volk is eerder begaan met de gebeurtenissen in Frankrijk, waar met de slachting van Vassy de eerste godsdienstoorlog is uitgebroken. Er stromen massaal hugenoten toe in de Nederlanden, waar ze gedoogd worden. Granvelle vreest dat zij ook hier aanstokers van nieuw verzet zullen worden. Lente - Liga van de Hoge Adel: Oranje, Egmond, Hoorne, Montigny, Mansfeld (gouverneur van Luxemburg) en nog anderen uit de hoge adel in de Spaanse Nederlanden verenigen zich. Ze hebben bezwaar tegen de invloed die Granvelle als kardinaal en abt van Affligem heeft in de Staten van Brabant. Ze vrezen ook de invoering van de Spaanse Inquisitie. 27 april - In Valencijn breekt naar aanleiding van een vuurdood een ernstig oproer uit met een eerste beeldenstorm, dat evenwel door de burggraaf wordt onderdrukt. Vervolgens is Doornik aan de beurt. Ook daar belijden de calvinisten stoutmoedig hun geloof in het openbaar. Koning Filips II sticht in Dowaai een universiteit, de tweede in de Zuidelijke Nederlanden na Leuven, zodat ook in de Franstalige Nederlanden opleidingen kunnen worden gevolgd die vrij zijn van Franse en protestantse invloeden. Nu de kardinaal de hoge adel openlijk tegen zich krijgt, begint ook landvoogdes Margaretha van Parma, die de vernederende voogdij van de kardinaal beu is, haar houding te wijzigen. Zij heeft een vergadering van de Vliesridders bijeengeroepen die van haar, ondanks tegenwerpingen van Granvelle en van Viglius, bijeenroeping van de Staten-Generaal op 29 juni te Brussel bekomen.

1563