thumb|Huys te Warmont in de 17e eeuw thumb|Ontwerptekening Salomon de Bray, 1632 Het Huys te Warmont (oud-Hollandse schrijfwijze; soms ook wel Huis te Warmond genoemd, naar de stichting die het kasteel in het verleden beheerde) is een kasteelachtig gebouw aan de rand van het Zuid-Hollandse Warmond. Hoewel het uit de middeleeuwen stamt, is het in zijn huidige vorm een laat-18e-eeuws "buiten". Het werd eertijds bewoond door de heren van de hoge heerlijkheid Warmond. Het huis wordt particulier bewoond en is niet toegankelijk voor publiek.
Geschiedenis Het Huys te Warmont was eeuwen lang de zetel van de hoge en vrije heren van Warmond. Toch was dit niet hun eerste kasteel. Het oudst bekende kasteel van de heren van Warmond, vermeld in 1285, stond iets westelijker: aan de noordzijde van de kerkruïne van Warmond (de ruïne bij de Oude Toren).Muller Hz, S. (1901). “Het Oude Register van Graaf Florens”, in: Bijdragen en Mededelingen van het Historisch Genootschap, 22e jaargang, p. 189-190 [nr. 48]. De heren van Warmond raakten dit oudere kasteel in 1296 kwijt, omdat de heer van Warmond borg had gestaan voor Gijsbrecht van Amstel en Herman van Woerden, die zich medeschuldig hadden gemaakt aan de ontvoering van graaf Floris V (die uiteindelijk vermoord werd). In 1299 liet Jan II van Avesnes, als regent voor Jan I, de zoon van Floris V, het oude kasteel gebruiken om de Zeeuwse ridder Hendrik van Zoutelande gevangen te zetten.Fannee, M. (2016). “Het oudste kasteel van de heren van Warmond of de gevangenis van een Zeeuwse ridder”, in: Noort, A. van [et al.] (2016). Warmond, beelden van een millennium, Historisch Genootschap Warmelda, p. 102 e.v.
In 1303 werden de heren van Warmond in hun grafelijke lenen hersteld en kregen hun oude kasteel terug. Toch gingen zij er schijnbaar niet meer in wonen.De heren van Warmond schonken het oude kasteel in 1410 uiteindelijk aan tertiarissenzusters om er een klooster te stichten. Vermoedelijk hadden de heren van Warmond, in de tijd dat zij hun grafelijke lenen kwijt waren, op hun allodiale (eigen) goederen gewoond, en het was op allodiale grond dat het Huys te Warmont even later bleek te zijn verrezen.Pas in 1362 werd het kasteel (aan de vrouwe van Voorne) in leen opgedragen. Om deze reden wordt tegenwoordig aangenomen dat het Huys te Warmont rond 1303 gesticht moet zijn, wellicht uit een reeds bestaande woning of anders uit een woning die uit nood was opgetrokken.Fannee, M. (2014). tlant te Waremunde, een studie over Warmond in de middeleeuwen (1100-1400), Lisse: Druno en Dekker Drukkers, p. 100. Daarbij past, dat het vroegere kasteel van de heren van Warmond bij de dorpskerk rond 1330 al door anderen bewoond was: de heren van Warmond woonden daar dus zeker niet meer.Fannee, M. (2022). Atlas van Laatmiddeleeuws Warmond - Reconstructie van het dorp en zijn omgeving (1250-1574), Warmond: Brave New Books, p. 59 e.v.
De oudst bekende vermelding van het Huys te Warmont dateert uit 1359. Het kasteel werd toen de grote hofstede van Jacob van den Woude genoemd.Fannee, M. (2017). Heren van Warmond en Woude, 985-1503, Katwijk: Station Drukwerk, p. 72. Onderzoek heeft uitgewezen dat de linkertoren waarschijnlijk een overblijfsel van een middeleeuwse donjon is.Stöver, J. (1999). 'Een donjon te Warmond: De voormalige woontoren van het Huis te Warmond herontdekt?', in: Castellogica, nr III nr. 1, NKS, Wijk bij Duurstede, p. 379 e.v. De heren van Warmond uit het geslacht Van den Woude bewoonden het kasteel tot 1525. In deze periode werd het kasteel tweemaal verwoest (in 1420 en in 1426) en ook werd het in 1481 bezet door Kabeljauwse ruiters (in de literatuur spreekt men ook van verwoestingen in 1392 en 1489, maar deze zijn onbewijsbaar en hebben waarschijnlijk nooit plaatsgevonden).Fannee, M. (2017). Heren van Warmond en Woude, 985-1503, Katwijk: Station Drukwerk, p. 105-106, 143, 145, 169. Dat de verwoesting van 1392 nooit plaats kan hebben gevonden, is nog eens bewezen in: Fannee, M. (2018). "Hoe de sterfdata van de middeleeuwse heren van Warmond ons beeld van de geschiedenis bepalen", in: De Hekkensluiter, jaargang 15 nr. 2, Historisch Genootschap Warmelda.
Na het in mannelijke lijn uitsterven van de familie Van den Woude in 1525 met Jacoba, vererfde het kasteel via de vrouwelijke lijn op de familie Van Duvenvoorde (die zich later Van Wassenaar Warmond ging noemen). Deze familie breidde het middeleeuwse kasteel geleidelijk uit. Nadat de Spanjaarden het kasteel in april 1574 (en niet 1573, zoals zo vaak is geschreven)Steur, A.G. van der (1975). Johan van Duvenvoirde en Woude (1547-1610). Heer van Warmond, admiraal van Holland. Warmondse bijdragen, nr. 8, Historisch Genootschap Warmelda, p. 37. in brand hadden gestoken, begonnen de Van Duvenvoordes vanaf 1579 aan herstel en gaven het oude kasteel daarbij zijn huidige vierkante grondplan. Bij het herstel werden stenen gebruikt van het verwoeste Sint Ursulaklooster.
In 1774-1777 liet de toenmalige bewoner baron Cornelis Pieter van Leyden het kasteel uiteindelijk verbouwen tot het huidige symmetrische landhuis, met behoud van veel oud muurwerk en van het oude grondplan.
De oudste heren van Warmond Al rond het jaar 985 was Warmond een zelfstandig rechtsgebied, een ambacht. Dit impliceert dat daar toen al sprake was van lokaal gezag. Onduidelijk is wel wat dit lokaal gezag dan was: mogelijk stond aanvankelijk een schout (een grafelijke ambtenaar) aan het hoofd van het ambacht, maar het is ook mogelijk dat in 985 al 'heren' waren. Hoe dan ook zijn de namen van deze schouten en/of heren niet overgeleverd.Fannee, M. (2017). Heren van Warmond en Woude, 985-1503, Katwijk: Station Drukwerk, p. 12 e.v. Pas vanaf het begin van de 13de eeuw noemen de bronnen namen:
Frank van Warmond (1201) Frank van Warmond wordt eenmaal vermeld in 1201 als getuige van de graaf van Holland.Koch, Oorkondenboek van Holland en Zeeland, deel I, p. 419 [nr. 250] Over hem is zeer weinig bekend: bij zijn optreden als grafelijke getuige was hij omringd door de hoogste adel, wat kan wijzen op een zekere status. Verder is bekend dat hij grond bij de kerk van Warmond bezat (het land heette daar in 1285 nog "Dat lant dat Franken was, van Wermonde"). Het lijkt erop dat hij de laatste heer was uit een reeks eerdere heren van Warmond, die in de 12de eeuw banden met de grafelijkheid onderhielden. Frank van Warmond stierf zonder mannelijk nageslacht, maar liet een dochter na: vrouwe Sophia van Warmond.Fannee, M. (2017). Heren van Warmond en Woude, 985-1503, Katwijk: Station Drukwerk, p. 18 e.v., 24 e.v.
Jacob XI van den Woude (voor 1261) Jacob XI van den Woude huwde Franks dochter Sophia van Warmond. Het geslacht Van den Woude heerste al langer over het ambacht Esselijkerwoude (rondom het huidige Woubrugge). Door het huwelijk met de erfdochter van Warmond werden de Van den Woudes vanaf het midden van de 13de eeuw heren van Warmond en van Woude (Esselijkerwoude).Fannee, M. (2014). tlant te Waremunde, een studie over Warmond in de middeleeuwen (1100-1400), Lisse: Druno en Dekker Drukkers, p. 51 e.v.; Fannee, M. (2017). Heren van Warmond en Woude, 985-1503, Katwijk: Station Drukwerk, p. 32 e.v., p. 46 e.v.
Jacob XII van den Woude (1278-1302) Jacob XII huwde met Sophie van Egmond, kleindochter van Willem I van Egmont . De Van Egmonds behoorden tot de grafelijke omgeving, zodat sprake was van een zeer aanzienlijk huwelijk. Rond 1285 bewoonden Jacob en Sophie nog een (thans verdwenen) kasteel bij de kerk van Warmond (direct ten noorden van de ruïne bij de 'Oude toren'), op het land van Frank van Warmond.Fannee, M. (2014). tlant te Waremunde, een studie over Warmond in de middeleeuwen (1100-1400), Lisse: Druno en Dekker Drukkers, p. 93 e.v. Omdat Jacob XII van den Woude borg had gestaan voor Gijsbrecht van Amstel en Herman van Woerden, de ontvoerders van graaf Floris V, raakte Jacob in 1296 al zijn grafelijke lenen kwijt. Toch bleef hij zich voor de graaf inzetten, misschien in de hoop zijn vertrouwen en gunst terug te krijgen. Zo vocht Jacob XII als Hollandse ridder mee in de slag op de Hoge Woerd tegen de bisschop van Utrecht in 1301, waarbij Jacob een van de legeraanvoerders was.Bruch, H. (1973). Chronographia, Johannis de Beke. Rijks Geschiedkundige Publicatiën. Grote Serie 143. Martinus Nijhoff, 's-Gravenhage, p. 161-162. Door dit optreden kregen zijn kinderen in 1303 inderdaad vergiffenis voor de 'misstappen' (lees: fatale borgstelling) van hun vader.Laan, drs. P.H.J. van der (1965). “Een middeleeuwse borgtocht. Kanttekeningen bij een oorkonde van graaf Jan II van Holland en Zeeland”, in: Aalders , prof.dr. G.J.D. [et al.] (red.) (1965). Tijdschrift voor Geschiedenis, 78ste jaargang/aflevering 1, P. Noordhoff, Groningen, p. 179.
Heren en vrouwen van Warmond, die het Huys te Warmont bewoonden Jacob XIII van den Woude (1303-1344) Ridder Jacob XIII van den Woude is waarschijnlijk de eerste heer van Warmond die het Huys te Warmont bewoonde (de eerdere heren bewoonden een verdwenen kasteel naast de Warmondse kerkruïne). Jacob huwde met Lijsbeth van Zuylen van Anholt. Dit huwelijk kwam niet uit de lucht vallen: al in het midden van de 13de eeuw onderhielden de heren van Warmond relaties met families uit het grensgebied tussen Holland en Utrecht, waaronder het geslacht Van Zuylen. Jacob XIII verkeerde bij gelegenheid in de grafelijke omgeving. Zo werd hij in 1331 uitgenodigd om in Brussel de huwelijksvoorwaarden tussen Willem (zoon en later opvolger van graaf Willem III) en Johanna van Brabant, samen met een handvol andere edelen te komen bekrachtigen.Fannee, M. (2017). Heren van Warmond en Woude, 985-1503, Katwijk: Station Drukwerk, p. 72 e.v.
Jacob XIV van den Woude (1344-1393) Ridder Jacob XIV van den Woude was eerst getrouwd met Lijsbeth van der Does. Lijsbeth overleed echter al vóór april 1369. Jacob huwde in 1370 met Florentia Bugge. Dit huwelijk was beneden zijn stand (Florentia was niet van adel), maar dit had een praktische nut: het geslacht Bugge was heel rijk. Door dit huwelijk moeten de heren van Warmond veel rijker zijn geworden.Fannee, M. (2017). Heren van Warmond en Woude, 985-1503, Katwijk: Station Drukwerk, p. 88 e.v.
Over de sterfdatum van Jacob XIV bestaan de nodige misverstanden. De oude kronieken noemen meestal 1395, wat de vakliteratuur als sterfdatum meestal ook hanteert.Jacobs opvolger Jan van den Woude werd in 1395 met Warmond beleend, wat dit jaartal als sterfdatum van Jacob ook leek te ondersteunen Desondanks valt op het graf van Jacob XIV in de kerkruïne van Warmond als sterfdatum 1398 te lezen. Een recente studie heeft aangetoond dat beide data onjuist zijn (de grafsteen werd overigens in de 17de eeuw gemaakt ter vervanging van de kapotte en onleesbaar geworden 14de-eeuwse grafsteen). De juiste sterfdatum is 1393.Fannee, M. (2018). "Hoe de sterfdata van de middeleeuwse heren van Warmond ons beeld van de geschiedenis bepalen", in: De Hekkensluiter, jaargang 15 nr. 2, Historisch Genootschap Warmelda.
Jacob XV van den Woude Deze oudste zoon van Jacob XIV is nooit heer van Warmond geworden, daar hij al op zijn 18de (kort voor 1390) overleed. Daardoor werd zijn jongere broer Jan heer van Warmond.
Doordat Jacob XV jong overleed en dus nooit bestuurlijk actief is geweest, heeft hij in officiële documenten geen sporen nagelaten. Het enige eigentijdse document waarin hij vermeld wordt, is het memorieboek van de kerk van Warmond.
Jan van den Woude (1395-1417) Jan van den Woude, huwde met Agnes van Cruningen (-1400), dochter van Jan van Kruiningen