thumb|right|250px|Traangas en waterkannon op İstiklâl Caddesi, het hart van Istanboel. right|250px|thumb|Het 'Atatürk cultureel centrum' behangen met vlaggen van burgerbewegingen. Premier Erdogan wilde dit gebouw laten vervangen door een nieuw theater. right|250px|thumb|Tienduizenden deelnemers aan de İstanbul Pride op het Taksimplein, dagen nadat het plein door de politie was leeggeruimd. De lgbt-gemeenschap was zeer actief tijdens de demonstraties.
De Gezipark-protesten zijn een reeks demonstraties tussen 27 mei en 20 augustus 2013. Wat begon als een lokale protestactie tegen bouwplannen in het Gezipark in Istanboel, groeide al snel uit tot een landelijke golf van protesten tegen onder meer het autoritaire beleid van premier Recep Tayyip Erdoğan.Insight-simmering anger at Erdogan’s authoritarianism boils over in Turkey New York Times, 2 juni 2013 In de loop van de maanden waren er bijna 5000 demonstraties verspreid over heel Turkije, met zo’n 3,5 miljoen deelnemers.Treasury presses charges against Gezi protesters for public property damage, Today’s Zaman, 23 september 2013 Sociale media speelden een belangrijke rol in de demonstraties, vooral omdat een groot deel van de Turkse nieuwsmedia de protesten negeerde of bagatelliseerde, vooral in de vroege stadia.
De overheid reageerde afwijzend en hard. De politie sloeg de demonstraties neer met traangas en waterkanonnen. Er vielen 22 doden en meer dan 8000 gewonden, daarnaast waren er meer dan 3000 arrestaties. Buitensporig gebruik van geweld door de politie en de totale afwezigheid van dialoog door de regering met de demonstranten werd bekritiseerd door andere landen en internationale organisaties.https://www.hurriyetdailynews.com/gezi-puts-its-mark-on-eu-progress-report.aspx?pageID=238&nID=56306&NewsCatID=338 Premier Erdoğan zelf omschreef de demonstranten als "plunderaars", wat door hen als geuzennaam werd aangenomen.Luke , Turkish protesters embrace Erdoğan insult and start 'capuling' craze, The Guardian, 10 juni 2013. Gearchiveerd op 15 november 2022.
Aan de demonstraties namen mensen van verschillende achtergronden en politieke overtuigingen deel. Hun klachten varieerden van de oorspronkelijke lokale milieuproblematiek tot zaken als het autoritarisme van Recep Tayyip Erdoğan,https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/turkeys-protests-and-erdogans-brutal-crackdown-how-long-can-defiant-prime-minister-last-8650171.html. Gearchiveerd op 20 oktober 2017. verboden op alcohol, een recente rel over zoenen in het openbaar en de Syrische Burgeroorlog.
Achtergrond De demonstraties begonnen als vreedzaam protest van enkele tientallen milieuactivisten tegen de bebouwing van het Gezipark, een van de laatste stukjes groen in het centrum van Istanboel en direct naast het Taksimplein. Al snel sloten zich architectenverenigingen en enkele politici bij hen aan. Nadat de politie in Istanboel hardhandig een einde maakte aan dit vreedzaam protest trok in enkele dagen een protestgolf over het hele land. Deze demonstraties waren niet meer gericht op het behoud van het park, maar omvatte een breed scala aan problemen, waaronder het cliëntelisme van de regerende AK-partij en de regeerstijl van premier Erdogan. In enkele steden werd wekenlang gedemonstreerd, naast Istanboel en Ankara ook in Antakya, dicht bij de Syrische grens. Volgens de Turkse overheid deden zo'n 2,5 miljoen mensen mee met de demonstraties.2,5 miljoen mensen op straat in 79 steden (Miliyet, 23 juni 2013) In september laaide de demonstraties in enkele steden weer op. De demonstraties zijn vergeleken met de Parijse studentenrevolte en de demonstraties na de Iraanse presidentsverkiezingen 2009, alsook met de Occupybeweging.
Hoewel de aanvankelijke reden om te demonstreren (het bebouwen van Gezipark) is weggenomen, zijn de wensen van de demonstranten niet ingewilligd. Protest wordt voortgezet op ludieke wijze door bijvoorbeeld regenbogen in de publieke ruimte te schilderen. Bij de demonstraties raakten enkele duizenden mensen gewond en vielen er tevens meerdere doden. De Turkse regering is door diverse landen en NGO's aangesproken op het gebruik van excessief politiegeweld in de vorm van traangas en rubberen kogels. Amnesty International heeft opgeroepen om deze producten niet meer aan Turkije te verkopen.Felle kritiek Amnesty op Turkije (NOS.nl, 2 oktober 2013). Gearchiveerd op 21 september 2021.
Geschiedenis thumb|left|Veel vrouwen in hoofddoeken namen deel aan de demonstranties, hoewel de pro-AKP media desinformatie verspreiden dat ze werden aangevallen door de demonstranten.https://www.turkishweekly.net/news/163179/released-footage-shows-no-physical-attack-on-headscarf-wearing-woman-during-gezi-protests.htmlhttp://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2014/Feb-14/247358-video-casts-doubt-over-alleged-attack-on-headscarved-woman.ashx Wat begon met een kleine sit-in in Istanboel voor het behoud van het Gezipark, een stadspark nabij het Taksimplein, verspreidde zich snel tot protesten tegen Erdoğan in 67 van de 81 provincies, volgens nieuwsagentschap Andalou.What's driving unrest and protests in Turkey? CNN 4 juni 2013. Gearchiveerd op 2 april 2023. Nadat de politie op het Taksimplein fel reageerde op de aanvankelijk vreedzame protesten met traangas, waarbij een demonstrant om het leven kwam, groeide het protest gedurende de daaropvolgende zeven dagen.Demonstrant omgekomen door traangasgranaat AD 11 juni 2013
Geconfronteerd met de meest massale protesten in tien jaar, maakte Erdoğan een controversiële opmerking in een op televisie uitgezonden toespraak: "De politie was er gisteren, is er vandaag en zal er morgen zijn. Het Taksimplein mag geen plaats zijn waar marginale groepen vrij rondlopen."Police crackdown triggers anti-government riots, CNN, 1 juni 2013. Gearchiveerd op 12 november 2020. Kort na het begin van de groeiende protesten verliet hij het land voor een bezoek aan Marokko, waar hij een koud onthaal kreeg en niet werd ontvangen door Koning Mohammed VI van Marokko.Turkish PM Erdoğan did not meet King Mohammad VI during Morocco visit, hurriyetdailynews.com, 4 juni 2013
Gebruikers van sociale media zoals Twitter werden opgespoord, gearresteerd en beschuldigd van het 'aanzetten tot haat en openbare vijandigheid'. Erdoğan verklaarde:
Ten minste 50 advocaten die demonstranten van het Taksimplein verdedigden en die een persverklaring wilden afgeven over de gebeurtenissen rond het Gezipark werden opgepakt.Advocaten van demonstranten opgepakt in Istanboel AD 11 juni 2013
Vier relatief kleine Turkse televisiezenders die verslag deden van de demonstraties op het Taksimplein kregen een boete, omdat zij volgens de Turkse toezichthouder schade hadden toegebracht aan de "lichamelijke, morele en mentale ontwikkeling van de jeugd". Grote televisiestations, zoals CNN Türk en de publieke zender TRT, deden nauwelijks tot geen verslag van de demonstraties en ongeregeldheden op het Taksimplein.Turkse omroepen beboet voor uitzenden Taksim, Joop.nl, 12 juni 2013
In de avond van 15 juni werd het Gezipark door de politie ontruimd.Turkse politie ontruimt Gezipark, NU.nl, 15 juni 2013. Gearchiveerd op 13 augustus 2022. De politie gebruikte traangas en waterkanonnen. Een overmacht aan oproerpolitie werd ingezet om de protesten de kop in te drukken. Medische functionarissen schatten dat 5000 mensen gewond zijn geraakt en ten minste vier gedood sinds de protesten begonnen. Premier Erdoğan kondigde eerder al aan dat de protesten wat hem betreft lang genoeg hadden geduurd en dat hij het Gezipark zou laten ontruimen.Turkey protests: Istanbul erupts as Gezi Park cleared, BBC News, 16 juni 2013
Nadat het Gezipark ontruimd werd, ontstond een nieuw soort protest, de "staande man" of "staande vrouw". Het begon met een bekende artiest, Erdem Gunduz, die urenlang op het Taksimplein bleef staan staren naar de Turkse vlaggen aan het Culturele Centrum van Ataturk. Afbeeldingen hiervan deden de ronde op het internet en het werd overgenomen door anderen.Ohlheiser, Abby, “The Turkish Protests Have a Meme: The Standing Man”, The Atlantic, 17 juni 2013
Reacties In een officiële verklaring van de Europese Commissie, zei de hoge vertegenwoordiger voor Buitenlandse Zaken en Veiligheidsbeleid, Catherine Ashton, het "disproportioneel gebruik van geweld door de leden van de Turkse politie" te betreuren.Statement by the Spokesperson of High Representative Catherine Ashton on violence in Turkey, EU Press Statement A 295/13, 2 juni 2013. Gearchiveerd op 25 december 2022. Het Europees parlement nam een motie aan waarin Turkije werd opgeroepen vrijheid van meningsuiting en protest te respecteren, en om omwonenden inspraak te geven in alle stedelijke en regionale projecten. Tevens sprak het parlement zijn bezorgdheid uit over de staat van de Turkse media, die niet of nauwelijks aandacht besteedden aan de demonstraties.European Parliament resolution on the situation in Turkey (Europees Parlement, 11 juni 2013)
Galerij
Bibliografie Gokay, Bulent and Xypolia, Ilia (eds.) (2013) Reflections on Taksim -Gezi Park Protests in Turkey. Keele European Research Centre: Keele, https://web.archive.org/web/20210815173627/https://www.keele.ac.uk/journal-globalfaultlines/publications/geziReflections.pdf Cheviron, Nicolas, en Pérouse, Jean-François, Erdoğan, De nieuwe vader van Turkije, Prometheus, 2016, Amsterdam, blz. 331-338.
Categorie:Geschiedenis van Turkije Categorie:Opstand Categorie:Politiek in 2013