thumb|Blik vanaf de klokkentoren richting de Dnjepr

Het Holenklooster van Kiev (Kyiv) of Petsjersk Lavra in Kiev (Oekraïens: Києво-Печерська лавра, Kyjevo-Petsjers’ka lavra; Russisch: Киево-Печерская лавра, Kievo-Petsjerskaija lavra) was tot 1 januari 2023 de zetel van de Oekraïens-Orthodoxe Kerk patriarchaat van Moskou in Oekraïne, en sindsdien die van de Oekraïens-Orthodoxe Kerk. Het werd in 1051 gesticht in de heuvels bij Kiev door de monniken Antonius en Theodosius en staat sinds 1990 op de werelderfgoedlijst.

Etymologie Het Oekraïense woord печери (petsjery, 'grotten') en лавра (lavra, 'laura') staat voor de voormalige functie als lauraklooster, waarbij de monniken verbleven grotten.

Geschiedenis Het holenklooster werd in 1051 gesticht in de heuvels bij Kiev door de monniken Antonius en Theodosius. Het klooster kreeg initieel de functie van laura (lavra), ofwel een monnikengemeenschap waarin de monniken als kluizenaars wonen in een eigen grot, cel of huisje onder de leiding van een abt. Deze manier van leven werd in de loop van de tijd losgelaten, maar de titel lavra bleef.

In de twaalfde eeuw werd hier door monniken de Nestorkroniek opgetekend, een manuscript met de christelijk geïnterpreteerde geschiedenis van het Kievse Rijk, vanaf 850 tot 1110.

In de 17e eeuw werd het kloostercomplex verbouwd in de stijl van de Oekraïense barok.

Tot haar annexatie door de Russisch-orthodoxe Kerk in 1688 behoorde het klooster tot het Oecumenisch patriarchaat van Constantinopel.

Kort na het binnenvallen van de Duitsers in 1941 zorgden een viertal enorme ontploffingen voor grote vernielingen van het Holenklooster. Het vermoeden bestaat dat de terugtrekkende Russische troepen springladingen achterlieten en deze op later tijdstip tot ontploffing brachten. Alles vloog in brand. De Refterkerk, het barokke Aartsbisschopshuis, de oude drukkerij, alle musea, bibliotheken, archieven en de klokkentoren.“Babi Jar” van Anatoli Koeznetsov

Onder het communistische bewind van de Sovjet-Unie in de 20ste eeuw waren alle religies verboden en werd het klooster gesloten door de autoriteiten. De kloostergebouwen werden omgevormd tot een nationaal museum. Kort voor de ontbinding van de Sovjet-Unie werd in 1988 opnieuw een kloostergemeenschap in het Lavra ondergebracht. Sindsdien is het Kiev-Petsjerks Lavra zowel een orthodox klooster en belangrijk religieus centrum als een museum en grote toeristische trekpleister. In 1990 kreeg het klooster een plekje op de werelderfgoedlijst.

Tot 1 januari 2023 was het volledige holenklooster de zetel van de Oekraïens-Orthodoxe Kerk patriarchaat van Moskou in Oekraïne, en werd het algemeen beschouwd als een van de vier belangrijkste religieuze centra van de Russisch-Orthodoxe Kerk. Tot die datum was het hele klooster verpacht aan de Russisch-Orthodoxe Kerk. Omdat de pacht per die datum echter verliep op het hoger gelegen deel van het klooster, en door de spanningen vanwege de Russisch-Oekraïense Oorlog sinds 2014, adviseerde de Oekraïense overheid het contract niet te verlengen. Op 7 januari 2023 hield de Oekraïens-Orthodoxe Kerk er haar eerste kerstdienst ooit. Men onderzocht nog of de eeuwigdurende pacht op het lager gelegen deel van het kloostercomplex juridisch gezien kon worden ingetrokken.

Russische drone-aanval 2026

In de nacht van 14 op 15 juni 2026 raakte het complex aanzienlijk beschadigd door een grote brand na een gerichte Russische drone-aanval. De schade, waarschijnlijk veroorzaakt door een Geran-2-drone (de Russische variant op de Iraanse HESA Shahed 136-drone), omvatte de vernietiging van een aanzienlijk deel van het dak, schade aan de hoofdkoepel en de lantaarn, en grote branden in het gebouw. Ook andere culturele monumenten in Kiev raakte beschadigd."Een van heiligste plaatsen in christelijke wereld": dit is het Oekraïense Holenklooster dat vannacht door Rusland is aangevallen, VRT Dit was de eerste keer sinds de Tweede Wereldoorlog dat het gebouw het doelwit was van een gewapend conflict.

Premier Joelia Svyrydenko van Oekraïne postte een foto van het brandende klooster en schreef: "Een brute aanval op ons volk en ons erfgoed. Dit is het ware gezicht van de Ruslands orthodoxe waarden. Wij vragen om gebeden voor de redding van het heiligdom van de vernietiging. Weer een Russische misdaad tegen de menselijkheid, tegen de geschiedenis, tegen het christendom." De Oekraïense president Volodymyr Zelensky noemde het "een van de ernstigste misdaden die Rusland tot nu toe tegen de christelijke cultuur heeft begaan", en voegde daaraan toe: "Het is van groot belang dat de wereld niet zwijgt over deze laatste daad van Russische barbaarsheid." De aanval op de Lavra werd door Europese leiders algemeen veroordeeld; Europese Commissie-voorzitter Ursula von der Leyen noemde het "zinloos geweld": 'Rusland heeft opnieuw laten zien dat het alleen geïnteresseerd is in geweld en vernietiging.' De Franse president Emmanuel Macron verklaarde dat er "niets dat deze aanval op ons universele erfgoed rechtvaardigt" is, waaraan de Franse Minister van Europese en Buitenlandse Zaken Jean-Noël Barrot aan toevoegde: "Het is alsof in Frankrijk de Notre-Dame of de kathedraal van Saint-Denis zou worden gebombardeerd." De EU-Buitenlandchef Kaja Kallas heeft in een verklaring de aanvallen op het klooster, net als de aanvallen op Oekraïense burgers, bestempeld als oorlogsmisdaden en een nieuwe reeks sancties tegen Rusland aangekondigd.

Kloostercomplex Het ommuurde kloostercomplex is gebouwd op de rechteroever van de Dnjepr en omvat een boven- en een benedendeel. Beide delen bevatten een ondergronds gangenstelsel waar het kloosterleven begon en een veelvoud aan kerken, kloostergebouwen en musea. De opvallende 96,5 meter hoge klokkentoren uit 1745 is van verre zichtbaar. De ondergrondse gangenstelsels bestaan uit smalle gangen van 1 tot 1,5 meter breed en kapellen en gebedsruimtes. De gangen dienen ook als begraafplaats voor de monniken. Gezien de constante (lage) temperatuur gaan deze niet over tot ontbinding (een soort mummificatieproces) waarbij zeer oude overledenen eruitzien als waren ze gisteren begraven. Een deel is open voor bezichtiging. Deze 'holen' geven het holenklooster zijn naam. Binnen het complex bevindt zich ook een dependance van het Nationaal Museum voor Oekraïense Geschiedenis.

Afbeeldingen

Trivia De kunstschilder Mykola Pymonenko studeerde iconenschilderkunst in het Holenklooster.

Externe links Website van het Holenklooster van Kiev Liederen gezongen door monniken en koor van het Holenklooster

Categorie:Klooster in Oekraïne Categorie:Bouwwerk in Kiev Categorie:Werelderfgoed in Oekraïne Categorie:Kerkgebouw van de Orthodoxe Kerk van Oekraïne Categorie:Barokarchitectuur Categorie:Russische invasie van Oekraïne sinds 2022